کتاب ذی‌قیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیة‌اللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضوان‌اللَه‌علیه برقرار بوده است. مرحوم آیة‌اللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی می‌دانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یک‌به‌یک به مهمیز نقد کشانده و به‌روشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بی‌نظیر می‌باشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
24و المذكور فی الكتب المشهورة، أنّه ینبغی أن یكون البعد بین مغربَی النیرین أكثر من عشرة أجزاءٍ و قیل: ینبغی أن یكون ما بینهما عشرة أجزاء أو أكثر؛ حتّى یكون مكث الهلال فوق الافق بعد غروب الشّمس ثُلثی ساعةٍ أو أكثر؛ ولكنّ التّحقیق أنّ الهلال یرى ببُعد تسع درجاتٍ أیضاً.
و لأنّ الأرض تدور حول نفسها كلّ درجةٍ فی أربع دقائق؛ و فی هذه المدّة یقرب الهلال من محلّ غروبه درجةً واحدةً؛ فإذا كان بُعدُ مغرب القمر عن مغرب الشّمس عشر درجاتٍ؛ فبَعد حاصل ضربهما و هو (١٠* ٤/ ٤٠) أربعون دقیقةً یخفی الهلال تحت الافق.
واعلم أنّ من جملة ما هو دخیلٌ فی البعد المعدّل، حالة ترقّص القمر عند علماء الفلك؛ فیشاهد القمر كأنّه واقفٌ مضطربٌ.
ففی هذه الحالة یكون مكث القمر فوق الافق أكثر ممّا لم یكن فیه هذه الحالة