کتاب نفیس «اجتهاد و تقلید» ترجمۀ فارسیِ تقریرات درسهای حضرت آیتاللَه حاج شیخ حسین حلّی است که توسط حضرت علامه آیتاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی رضواناللَهعلیهما به رشتۀ تحریر درآمده و فرزند حضرت علامه، حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه با ترجمه و اضافاتی در قالب مقدّمه، تعلیقه و خاتمهای مبسوط بر اتقان این اثر افزودهاند. بیان موشکافانه و دقیق «مبانی اجتهاد و تقلید» به زبان فنّی و تخصّصی، و نقد و بررسی «آراء مختلف فقهاء و مجتهدین» و طرحِ «مبانی اهل معرفت در این موضوع» از ویژگیهای خاص این اثر شریف است. بیان مقدمهای راهگشا و خاتمهای مبسوط و گرانسنگ در تبیینِ «شاخصههای اجتهاد و استنباط» و «زعامت و مرجعیت عامه» نیز از مختصات این اثر بیبدیل بوده که علماء و فضلاء و محققین گرامی را به تحقیق و تدبّر در آن فراخوانده است. اهم مطالب مندرج در این اثر: • حجیّت فتوای حاصل از «علم و یقین»، «امارات کاشفه از واقع»، «اصول محرزه»، «اصول غیر محرزه» و «اصول عقلیه» • وجوب عقلی اجتهاد برای تحصیل احکام • حجیت فتوا بر مبنای حکومت و بر مبنای کشف و مسلک تبعیض در احتیاط • مسئله «تجزّی در اجتهاد» • بررسی و نقد «ملاکبودن شهرت، در مقبولیّت روایت» • مسئله «تبدّل رأی مجتهد» • بدیهی و فطری بودن جواز تقلید • ادلّۀ وجوب تقلید از اعلم • مسئله «تقلید از میّت ابتدائاً و بقائاً» • مسئلۀ «تقلید در اصول دین»، «تقلید در اصول فقه»، «تقلید در موضوعات» • شاخصههای بیستویکگانۀ اجتهاد و استنباط • شاخصههای هشتگانۀ زعامت و مرجعیّت
رساله اجتهاد وتقلید
63...1و2
شمّهای از احوال آیة الله سیّد محمّد هادی میلانی رضوان الله علیه (ت)
مجتهدین مبرّز، آرای میرزا حسین شیشهگر را نصبالعین خویش قرار میدادند (ت)
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] فاسق بوده و این شهادت زور و باطل است، و ملک متعلّق به بچّه میباشد نه به آن فردی که تو حکم به تعلّق ملک به او نموده بودی!“ این را گفت و رفت.
مرحوم سیّد تمام شب و فردای آن روز در فکر و اندیشۀ این داستان غوطهور بود و شب هنگام، پاسی نگذشته بود که دید دوباره درب خانه به صدا درآمد، آمد و دید همان شخص کنار درب ایستاده و پس از سلام گفت: ”دیشب به شما گفتم که حکم فلان ملک اشتباه است، حال فردا به فلان محل میروی و زمین را میشکافی و سند آن ملک به اسم فلان طفل یتیم در آنجا مخفی شده است.“ این را گفت و خداحافظی نمود و رفت.
در اینجا دیگر بر تعجّب سیّد افزوده شد و فردا صبح به اتّفاق عدّهای به محل مذکور رفته سند را از زیر خاک بیرون آوردند و حکم قبلی را ابطال نموده و ملک را به طفل یتیم مسترد نمود.
شب سوّم ملاّقلی جولا به خانۀ مرحوم سیّد علی شوشتری آمد و به ایشان فرمود: ”مسیر شما این نیست که بدان اشتغال دارید، شما باید منزل را بفروشید و به نجف بروید و در آنجا به این اذکار و اوراد و برنامه مشغول باشید و پس از شش ماه مرا در وادی السّلام ملاقات خواهی نمود.“
مرحوم سیّد طبق توصیۀ ملاّقلی جولا منزل را میفروشد و به نجف اشرف هجرت مینماید و به برنامۀ آن ولیّ الهی به مدّت شش ماه مداومت مینماید، تا اینکه یک روز که برای زیارت اهل قبور و قرائت فاتحه به وادی السّلام رفته بود دید جنازهای را به آنجا آوردهاند و پس از تفحّص متوجّه شد متعلّق به ملاّقلی جولا میباشد.» (رجوع شود به لب اللباب، ص ١٤٦ الی ١٤٩؛ تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص ٢١٠؛ طرائق الحقائق، ج ٣، ص ٤٦٦ و ٤٦٧)
مرحوم سیّد در مدّت اقامت در نجف به مراتبی از معرفت و شهود رسید و ابواب مکاشفات رحمانیّه و مشاهدات جمالیّه بر قلب و نفس او منفتح گردید و شاگردانی کمنظیر، همچون مرحوم آیت دهر و نادرۀ زمان: آخوند ملاّحسینقلی همدانی از محضر فیّاض او به مقام انس و حریم قرب راه یافتند.
از دیگر اشخاصی که ارتباط با مردان پاک سیرت و صافی ضمیر را پیوسته مغتنم میشمرد مرحوم آیة الله العظمی حاج سیّد محمّد هادی میلانی ـ رضوان الله علیه ـ بود که در موارد عدیدهای که دچار شکّ و تردید در حکم و فتوا میشد، به مرحوم حاج هادی خانصنمی ابهری ـ رحمة الله علیه ـ مراجعه مینمود و میگفت: «حاجی، از این دو حکم و دو تکلیف کدام حکم در نظر شما ارجح است؟» و به هرچه مرحوم ابهری نظر میداد عمل مینمود. - از دیگر افرادی که مجتهدین مسلّم زمان در موارد مشکوکه به او مراجعه مینمودند، مرحوم حاج میرزا حسین شیشهگر بوده است که بسیاری از شاگردان و تلامذۀ سلوکی او که از مجتهدین مبرّز عصر بودند آرای او را نصب العین خویش قرار میدادند و چون و چرا در آن نمینمودند. [ادامه در صفحه بعد]
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] فاسق بوده و این شهادت زور و باطل است، و ملک متعلّق به بچّه میباشد نه به آن فردی که تو حکم به تعلّق ملک به او نموده بودی!“ این را گفت و رفت.

