نگرشی بر مقاله بسط و قبض تئوریک شریعت دکتر عبد الکریم سروش
حضرت علاّمه طهرانی قدّس سرّه در اين كتاب ، ضمن بيان ده اشكال مهمّ از اشكالات « مقالة بسط و قبض تئوريك شريعت دكتر عبدالكريم سروش» ، از ايراداتي كه به حجّيّت و ابديّت قرآن و به تمام مقدّسات و حقائق عالم وارد شده است جواب داده‌اند. اين كتاب كه در اصل، قسمت معظم جلد دوّم « نور ملكوت قرآن» ميباشد ، به جهت اهمّيّت موضوع و بنا به پيشنهاد بعضي از علماء و براي سهولت دسترسي استادان و دانشجويان و دانش‌پژوهان ، بطور جداگانه و بدون هيچگونه تصرّفي ، طبع و به جويندگان راه حقيقت و سبل سلام اهداء گرديده است .اشكالات ده‌گانه مولف بر مقاله:1. الفاظ براي روح معاني وضع شده اند نه براي مصاديق و نمونه‌ها پس فهم عبارات و جملات در قرآن و روايات متكي بر نتايج علوم تجربي نخواهدبود.2. الهيات بر اساس برهان بنا شده است و علوم تجربي بر اساس استقراء پس تغيير در نظريات تجربي موجب تغيير برهانيات نميتواند بشود.3. فرضيه صاحب مقاله در عمل قابليت اجرائي ندارد لذا تخيلي بيش نيست.4. اشكالات صاحب مقاله بر وضعيت تفكر ديني برخاسته از تاثيرات مذهب تحريف شده مسيحيت بر جوامع است.5. صاحب مقاله براي اثبات فرضيه خود از برخي مطالب و شواهد صددرصد غلط استفاده كرده است.6. افق علمي دين سيطره بر هستي دارد و افق علوم تجربي محصور در ماده است پس تجربه نميتواند مفسر همه جانبه دين باشد و محور فهم ديني قرار گيرد.7. ملاك درست و غلط در فهم، برهاني بودن آن است پس فهم غير برهاني حدس و يا توهمي بيش نيست و عقلاً قابل اعتماد نميتواند باشد.8. اتكاء انسان به عقل است و عقل يقين خود را با يك حدس و احتمال از بين نمي‌برد.9. صحت مقدمات يك برهان صحيح، براساس عقل مستقل از علم حصولي و تجربي است پس با تغيير نظريات تجربي تغيير نمي‌كند.10. فرضيه‌ها و تئوري‌ها تا برهاني نشوند ارزش معرفتي ندارند.
نگرشی بر مقاله بسط و قبض تئوریک شریعت دکتر عبد الکریم سروش
132آب کم جو تشنگى آور بدست *** تا بجوشد آبت از بالا و پست تا سَقَاهُمْ رَبُّهُم آید خطاب *** تشنه باش اللَهُ أعْلَم بالصَّواب1 و همچنین با تكرار سه بیت اوّل در دفتر سوّم گفته است:
هر چه روئید از پى محتاج رُسْت *** تا بیابد طالبى چیزى که جُسْت حقّ تعالى کاین سموات آفرید *** از براى رفع حاجات آفرید هر که جویا شد بیابد عاقبت *** مایه‌اش درد است و اصل مرحمت هر کجا دردى دوا آنجا رود *** هر کجا فقرى نوا آنجا رود هر کجا مشکل جواب آنجا رود *** هر کجا پستى است آب آنجا رود آب کم جو تشنگى آور بدست *** تا بجوشد آبت از بالا و پست2 و چقدر عالى و پر محتوى، سنائى حكیم علَیهِ الرّحمةُ و الرِّضوان این واقعیت را در قالب نظم در آورده است:
دل آنکس که گشت بر تن شاه *** بود آسوده ملک از او و سپاه بد بود تن چه دل تباه بود *** ظلم لشکر ز ضعف شاه بود این چنین پر خلل دلى که تو راست *** دد و دیوند با تو زین دل راست پاره گوشت نام دل کردى *** دل تحقیق را بحِل کردى اینکه دل نام کرده‌اى به مجاز *** رو به پیش سگان کوى انداز از تن و نفس و عقل و جان بگذرد *** در ره او دلى بدست آور آنچنان دل که وقت پیچاپیچ‌اند *** رو جز خدا نیابى هیچ3 روایات وارده در لزوم جمع بین علم ظاهر و باطن
لا یحِلُّ الْفُتْیا لِمَن لا یسْتَفْتِى مِنَ اللهِ عَزّ وَ جَلَّ بِصَفآءِ سِرِّه
از اینجاست كه در احادیث كثیره‌اى، علمى را فقط علم حقیقى
- همان مصدر، ج ٢، ص ١٥٣، سطر ٩ و ٠١
- همان مصدر، ج ٣، ص ٢٨٣، سطر ٦ تا ٩
- «سفينة البحار» ج ٢، ص ٤٤١