امام شناسی ج3

اغماض واقع شده و آیۀ مستضعفین دربارۀ آنها جاری شود: ﴿إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَه واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصِيراً* إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا* فَأُولئِكَ عَسَي اللَه أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَ كانَ اللَه عَفُوًّا غَفُوراً.﴾¹

 «آن کسانی که هنگام مرگ و قبض روح توسّط فرشتگان، ظالم و ستمگر می‌میرند فرشتگان از آنها سؤال کنند که شما در چه کار بودید؟ جواب دهند که ما در روی زمین مردمی ضعیف و ناتوان بودیم. ملائکه در پاسخ گویند: مگر زمین خدا وسیع و پهناور نبود که در آن سفر کنید (و از محیط جهل و کفر به سرزمین علم و ایمان بشتابید؟ لذا عذر آنان پذیرفته نگردد). پس جایگاه آنها جهنّم و بد بازگشتگاهی است. مگر آن دسته از مردان و زنان و کودکان که حقیقتاً فرارگاهی نداشته و گریز و چاره بر ایشان میسّر نبوده و به هیچوجه گریزگاهی از آن دار الکفر به سوی دار الایمان نمی‌یافتند، آنها امیدوار به عفو و بخشش خدا باشند و البتّه خداوند بخشنده و آمرزنده است».

 سلیم بن قیس هلالی کوفی روایتی از امیرالمؤمنین علیه السّلام روایت می‌کند و در آن، حضرت اکثر جمعیّت مخالفین را از مستضعفین می‌شمرند. می‌گوید: شنیدم از امیرالمؤمنین علیه السّلام که می‌فرمود: «این امّت بر هفتاد و سه فرقه قسمت می‌شوند یک فرقه داخل در بهشت و از اهل نجات‌اند و هفتاد و دو فرقه در آتش». و بعد حضرت با بیان مفصّل و مشروحی فقط فرقۀ ناجیه را منحصر به کسانی می‌داند که امام خود را به حقّ المعرفه شناخته و بدون حساب و کتاب داخل بهشت می‌شوند. و امّا اصحاب حساب و موازین و اعراف و جهنمیّون که مورد شفاعت انبیاء و فرشتگان و مؤمنین واقع می‌شوند و بالأخره از جهنّم نجات پیدا می‌کنند جزء آن هفتاد و دو دستۀ دیگرند تا آنکه می‌فرماید: فَاَمّا مَنْ وَحَّدَ اللَهَ وَ آمَنَ بِرَسُولِ اللَهِ صلّی اللَه علیه و آله و سلّم وَ لَمْ یَعْرِفْ وَ لَمْ یَتَنَاوَلْ ضَلاَلَةَ عَدُوِّنا وَ لَمْ یَنْصِبْ شَیْئاً وَ لَمْ یُحِلَّ وَ لَمْ یُحَرِّمْ وَ اَخَذَ بِجَمیعِ ما لَیْسَ بَیْنَ الْمُخْتَلِفینَ مِنَ‌الاُمَّةِ فیهِ خِلافٌ فِی اَنَّ اللَهَ عَزَّوَجَلَّ اَمَرَ بِهِ، وَ کَفَّ عَمَّا بَیْنَ الْمُخْتَلِفِینَ مِنَ الاُمَّةِ خِلافٌ فِی اَنَّ اللَهَ