
امام شناسی ج3
جلد سوم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «شناخت هویّت شیعه» و «تفسیر آیۀ تطهیر» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • لزوم متابعت از اعلم • اگر امام را نشناسیم به مرگ جاهلیت مردهایم • معنای حقیقیِ مرگ جاهلی • شأن نزول آیه «خَیرُ البریّة» امیرالمؤمنین علیهالسلام است • تشیّع یک فرقۀ خاص از اسلام نیست؛ بلکه حقیقت اسلام است • اتحاد معنوی میانِ ارواح مؤمنین و ائمۀ معصومین علیهمالسلام • صفات و نشانههای شیعه • احوال سنّیهای مستضعف و عاقبت آنها • تفسیر «آیۀ تطهیر» و پاسخ به شبهاتِ وارده پیرامونِ این آیه • سیرۀ شیخین ملاک عمل نیست و توضیحی پیرامون بدعتهای عمر
امام شناسی ج3
198چیزی که در او شائبۀ فضیلت و مزیّتی است متشبّث گردد.
از همۀ اینها گذشته میبینیم در حضور معاندین مانند معاویه و امثال او چون شأن نزول آیۀ تطهیر را فقط دربارۀ پنج تن حکایت میکنند انکار ننمودهاند1.
باری تا به حال آنچه گفته شد، راجع به شأن نزول آیه و بیان روایات وارده در این باب بود، اینک باید به تفسیر آیۀ شریفه و مفاد و مفهوم آن عطف توجّه کنیم:
تفسیر آیۀ شریفۀ تطهیر
﴿اِنَّما يريد اللَه...﴾ انّما ﴿اِنَّما﴾ از حروف حصر است بلکه در نزد اهل ادب از عربیّت از سایر ادوات حصر قویتر است، و مفادش حصر ارادۀ خدا در عصمت اهل بیت است. چون اوّلاً حصر ارادۀ خدا را در ضمیر ﴿كُم﴾ مینماید ﴿لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ﴾ لیکن ﴿أَهْلَ الْبَيْت﴾ که منصوب است چه بنابر باب اختصاص بوده باشد یا از باب مدح یا از باب ندا یعنی أخُصُّ اَهْلَ الْبَیْتِ یا أمْدحُ أهلَ الْبَیْتِ یا یا أهْلَ الْبَیْتِ در هر صورت مفسّر و مبیّن ضمیر ﴿عَنْكُمُ﴾ است و در نتیجه حصر اراده خدا در عصمت اهل بیت خواهد شد.
و این حصر در واقع به دو حصر تجزیه و قسمت میشود: اوّل ـ حصر ارادۀ خدا در عصمت، که همان از بین بردن رجس و طاهر کردن بوده باشد و مفادش این میشود که خدا غیر از ارادۀ عصمت ارادۀ دیگری دربارۀ اهل بیت ندارد.
دوّم ـ حصر ارادۀ خدا در عصمت خصوص اهل بیت و مفادش این میشود که خدا ارادۀ عصمت در غیر اهل بیت ندارد، مثل آنکه کسی بگوید: من به خانۀ شما نیامدم مگر برای زیارت شما که اوّلاً میفهماند برای زیارت آمده و مقصودی دیگر نداشته است و ثانیاً میفهماند که فقط برای زیارت شما آمده نه زیارت شما و افراد دیگر. و البتّه استفاده دو حصر مستقلاًّ از یکی از ادات حصر مشکل است لیکن بدین
- راجع به آیۀ تطهیر یک مطلب باید بحث و تدقیق گردد و روشن شود که لغت اهل البیت به چه عنایتی ذکر شده است، آیا عنایت این است که آنها ساکنان همیشگی بیت رسول اللَه هستند و با آن حضرت در یک خانه زندگی میکنند؟ که البتّه موجب اشکال است، یا مقصود نسل آن حضرت است؟ یا اساساً از اوّل از لغت بیت یک مفهوم معنوی انسانی در نظر گرفته شده است. بنابر بعضی از معانی، رسول خدا خود از اهل البیت و فردی از اهل البیت است، و بنا بر بعضی از معانی دگر ایشان خودشان از اهل البیت خارجند و معمولاً معصومین دیگر را اهل بیت رسول اللَه میخوانند و خود ایشان اهل بیت رسول اللَه خوانده نمیشوند، علاوه چگونه است که گاهی ابن عبّاس و محمّد ابن الحنفیّه تا رسد به زید بن علی بن الحسین خود را از اهل البیت میخوانند؟ و چون از نقطه نظر روایات وارده، اهل البیت اختصاص به پنج تن و نه امام از ذرّیّۀ حضرت سیّد الشّهداء دارد استفادۀ این معنی از اهل البیت به عنایت خاصّۀ لغویّه و استعمالیّه شایان دقّت است.
