رساله بدیعه

 و آنچه كه اقتضاى فطرت در تساوى وظائف و حقوق اجتماعى بین افراد است این است كه به هر صاحب حقّى حقّش (به اندازه ظرفیت) داده شود؛ و تساوى این نیست كه در مقدار و چگونگى و قدرت و مكان و سایر جهات و اعراض با هم برابر باشند.

 و نیز اقتضاى فطرت این نیست كه به بعضى حقّى داده شود و دیگران مورد ظلم و ستم (ندادن حق) واقع شوند، ولى مقتضاى این معنى جاهلانه از مساوات این است كه هر مقام اجتماعى به هر كسى داده بشود، و به نوآموز تازه كار، كرسى استادى سپرده شود و به ترسوى ضعیف مقام پهلوان شجاع؛ و آیا این جز تخریب و فاسد كردن هر یك آنها و در نتیجه تخریب اجتماع است؟

 بلكه آنچه كه عدل اجتماعى اقتضا مى‌كند تساوى بین افراد به میزان حقوق فطرى (ظرفیت وجودى) و استحقاق اكتسابى آنها است، ﴿لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ﴾. (آیه ٢٨٦، از سوره ٢: البقره)

  «خداوند هیچ وجودى را جز به اندازه توانائى‌اش مكلّف و مسئول نمى‌كند براى هر نفسى آن چیزى است كه كسب كند و بر علیه او نیز آن چیزى است كه بدست آورد.»

 بنابراین تساوى به معنى رسیدن هر صاحب حقّى به حقّ خود موجب برخورد دو حقّ به یكدیگر و ضایع شدن و یا ابطال حقّ دیگرى از راه زور و ستم، نخواهد شد.

 و این معنى است كه گفته خداوند متعال بیان مى‌دارد: ﴿وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ.»: براى زنان در عرف همان چیزى است كه بر عهده آن‌ها است و براى مردان نسبت به آنان درجه‌اى از برترى است.»

 و آیه به آوازى بلند نداى تساوى زن و مرد را مى‌دهد در عین حالى‌كه اختلاف‌