رساله بدیعه

و نفقه و غیر آن نشده است.

معناى تساوى حقوقى زن و مرد

 تذکر دوّم‌: بسیارى از مردم كه تنها به ظواهر اكتفا مى‌كنند، و از علم و آگاهى بى بهره‌اند تصوّر مى‌نمایند كه معنى مساوات در حقوق مرد و زن این است كه براى هریك از آنها درست مانند دیگرى، احكام و وظائف و بهره‌ها وجود داشته باشد، و این گفته مغلطه و سخنى دور از حقّ است.

 زیرا اینان درنیافته‌اند كه معنى تساوى تعدیل است، و عدل، دادن حق هر صاحب حقّى است به اندازه و در خور استحقاق، نه بیشتر و نه كمتر؛ و گرنه به خلاف مطلوب و نقض غرض منجرّ خواهد شد. زیرا كه هر چیزى از حدّ خود تجاوز كند به ضدّ و مخالف خودش تبدیل مى‌شود.

 معنى مساوات در خوردن و آشامیدن بین افراد انسان این است كه به هر یك به اندازه نیاز جسمى و كشش بدنى غذا داده شود؛ نه این‌كه به هریك درست مانند دیگرى از نظر كمّیت و كیفیت غذا خورانیده شود.

 چگونه چنین چیزى ممكن است در حالى‌كه طفل شیرخوار به مقدار كمى شیر با مكیدن از پستان مادرش محتاج است و یك پهلوان پیشگام در میدان‌هاى نبرد برّه‌اى بریان خوراك یك وعده او است؛ و این تساوى چگونه عاقلانه خواهد بود، كه شیر این طفل شیرخوار براى یك جرعه پهلوان هم كافى نیست، و یك لقمه از گوشت بره بریان براى هلاكت این شیرخواره كافى است؟!

 مریض، محتاج استراحت و پرهیز و خوردن دارو است و شخص سالم با چند قرص نان و كوزه‌اى آب بیابانى را مى‌پماید؛ و شخص حكیم به هریك از این دو آنچه را كه براى بقاى حیاتش لازم است مى‌دهد اوّلى را به اوّلى و دوّمى را به دوّمى، كه اگر عكس این عمل كند هر دو را فوراً هلاك كرده است، و حاشا كه حكیم چنین كارى بكند كه در این‌صورت حكمتش مبدّل به جهالت و نامش از حكیم به سفیه و بى‌خرد بدل شود.