رساله بدیعه

 نکته پنجم‌: استدلال به‌ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى‌ بَعْضٍ‌ «به سبب آنچه كه خداوند بعضى از آنها (مردان) را بر بعضى از آنها (زنان) برترى داده است» به این معنى است كه خداوند مردان را بر زنان برترى داده است. پس ضمیر جمع مضاف الیه در (بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ) براى هر دو طایفه است از باب تغلیب‌¹، و فقط براى ظاهر معنى چنانكه در روح المعانى آمده است نمى‌باشد؛ بلكه این تعبیر براى بیان اشتراك جنس آمده است، و اینكه مردان و زنان هر دو از جنس واحدى هستند، و این تفضیل و برترى در افراد یك جنس واحد واقع شده است نه در اجناس متفاوت و متغایر، و این براى حمایت از مقام زن است تا تصوّر نشود كه به سبب برترى مرد بر زن، از جنس دیگرى مادون جنس مرد مى‌گردد.

 و این مطلب از ادب قرآن مجید است كه تا در شأن زن چیزى را كوتاهى نفرموده باشد.

 همچنان‌كه در آیه شریفه‌ ﴿الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ‌» (آيه ٦٧، از سوره ٩: التوبه) (مانند قاعده تغلیب در فوق) آمده است «مرد و زن منافق به یكدیگر بستگى دارند».

 و صریح‌تر از این آیه، قول خداوند متعال است در سوره آل عمران كه پس از ذكر پنج آیه در احوال اولى الالباب (صاحبان خرد و درایت) با این آیه كه خداوند را در قیام و قعود به یاد دارند و متذكّر مى‌شوند (الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً) شروع كرده و آیات را بدعایشان كه مردن با نیكان است تمام مى‌كند (وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ) و سپس میفرماید: فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى‌ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ.(آيه ١٩٥، از سوره ٣: آل عمران) «پس خداوند دعایشان را اجابت فرمود كه من عمل هیچ مرد و زنى از شما را ضایع نمیكنم، كه هر یكى از شما از