رساله بدیعه

 مقاتل مى گوید: آیه در مورد سعد بن ربیع كه یكى از رؤساى عرب بود، و همسرش حبیبه دختر زید بن أبى زُهَیر كه هر دو از انصار بودند نازل شد. و آن این كه (در مورد مسائل زناشوئى) همسر از شوهرش تمكین نمى كرد، و شوهر به صورت او سیلى زد، و سپس پدر او به اتّفاق دخترش خدمت پیغمبر اكرم شكایت برد، و گفت: نور چشمم را به ازدواج او (سعد) درآورده‌ام، و او را سیلى زده است؛ پیغمبر فرمود: برود از شوهرش قصاص كند، و زن به اتفاق پدرش براى قصاص شوهر به راه افتاد؛ كه پیغمبر اكرم فرمودند: برگردید اینك جبرئیل است كه آمده است و خداوند این آیه را فرستاد، بعد پیغمبر صلّى الله علیه و آله و سلّم فرمود: ما چیزى را خواستیم و اراده كردیم و خداوند هم چیزى را اراده كرد و آنچه كه خداوند اراده فرموده خیر است، و قصاص را برداشت. (حكم قصاص را نقض كرد.)

 كلبى مى‌گوید: آیه در مورد سعد بن ربیع‌¹ و همسر او خولة دختر محمّد بن مسلمه نازل شده است و داستان فوق را بتمامه نقل كرده است؛ و أبو روق مى گوید: درباره جمیله دختر عبد الله بن ابَىّ و شوهرش ثابت بن قیس بن شمّاس وارد شده است و داستانى شبیه داستان فوق را بیان مى كند.

 و معنى آیه اینستكه مردان قیمومیت دارند بر زنان و مسلطاند بر آنان در تدبیر و تأدیب و سازندگى و تعلیم. و (بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى‌ بَعْضٍ) بیان علّت این قیمومیت است كه خداوند امر اداره زنان را بواسطه فزونى (بخشش خداوندى) در علم و عقل و حسن نظر و اراده به دست مردان سپرده است.²