رساله بدیعه

«تفسیر تبیان» شیخ طوسى (ره)

 در «تفسیر تبیان» شیخ طوسى (ره) مى گوید: سبب نزول این آیه قضیه‌اى است كه حسن و قتاده و ابن جُریج و سُدّى نقل كرده‌اند كه مردى به‌صورت همسرش سیلى زد و آن زن به حضور پیغمبر اكرم صلّى الله علیه و آله و سلّم آمد و تقاضاى قصاص كرد، در این هنگام این آیه نازل شد: الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ؛ یعنى مردان نسبت به تأدیب و تدبیر امور زنان، قیم آنها هستند كه خداوند مردان را از نظر عقل و رأى (درایت) نسبت به زنان فزونى و برترى داده است.

 و «زُهْرى» گفته است كه میان مرد و زن (دو همسر) در كمتر از قتلِ نفس قصاص واقع نمى‌شود، و گفته مى‌شود كه مرد «قَیم» و «قَوَّام» و «قَیام» است یعنى مردان زمام امور زنان را به عهده مى گیرند و نسبت به اطاعتى كه زنها باید در مقابل پروردگار و شوهرانشان داشته باشند قیام مى كنند.

 و در تفسیر «فالصّالحات قانتاتٌ» شیخ طوسى مى‌گوید: قتاده و سفیان گفته‌اند «قانتات» یعنى زنان مطیع خداوند و همسران خود، و اصل قنوت دوام اطاعت است (از خداوند و شوهر)، و به‌همین معناست قنوت در ركعت آخر شب به سبب طولانى بودن قیام در آن؛ و ﴿حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ‌» به قول قتاده و عطاء و سفیان یعنى حافظ چیزهائى‌اند كه از شوهر غائب است و از آنها خبر ندارد از قبیل حفظ مال و رعایت وضعیت آبرو و شخصیت و حال شوهر و حفظ ناموس خود (براى شوهر).¹

تفسیر «مجمع البیان» شیخ طبرسى‌

 و در تفسیر «مجمع البیان» شیخ طبرسى آمده است: گفته مى شود مرد قَیم‌ و قَیام‌ و قَوَّام‌ است، و این اوزان و صیغه‌ها (قوّام) براى مبالغه و تكثیر و زیادى است. و اصل قنوت به معنى اطاعت دائم است و به همین معناست قنوت در نماز وتر (ركعت آخر نماز شب) به خاطر طولانى بودن قیام در آن.