رساله بدیعه

است نه قهرمان» و نیز محتمل است كه هر دو معنى اراده شده باشد، به این نحو كه كلمه «بیرون از شأن زن را» در یك معناى كلّى كه هر دو جنبه را شامل میشود استعمال كنیم. و تعلیل امام هم با آن منافاتى ندارد، بلكه متناسب هم میباشد.

 و معلوم است كه حكومت و قضاوت از امور مشكل است، بلكه از مشكل‌ترین امور میباشد، و نیاز به قدرت و سعه جسمى، و علمى، و وسعت ادراك، و بصیرت عمیق، و هوش سرشار، و صبر جمیل، و اراده كافى و قوى و تأثیرگذار بدون تأثّر و انفعال دارد. وگرنه خلاف مقصود حاصل میشود، و به نقیض مطلوب، یعنى از هم گسیختگى و سستى و تباهى منجرّ میگردد. و گویا این سخن امام در این وصیت: «بپرهیزید از مشورت با زنان، كه رأى آنها تباهى آورده و عزمشان سست است» به این اصل دلالت میكند.

 مضافاً به اینكه حكومت و قضاوت غالباً بى مشورت ممكن نیست، و وقتى زن نمى‌تواند طرف مشورت واقع شود، چگونه در مسند حكومت و قضاوت قرار گیرد؟

 شیخ محمّد عبده در شرح قول امام علیه السّلام: «زن ریحان» گوید:

 این وصیت كجا، و حال كسانى كه زنان را به صحنه اجتماع و شركت در مصالح امّت میكشانند، و بالاتر اینكه این كارها را براى او بزرگوارى میدانند، كجا؟¹

 نگارنده گوید: تأمّل دقیق در سخنان آن حضرت‌ «مگذار که از حدّ خود پا فراتر نهند، و او را واسطه براى شفاعت‌ دیگران قرار مده» نیز به گفته ما دلالت میكند.

 خلاصه در زن، حالت رقّت و لطف و احساس و اثر پذیرى وجود دارد، چنانكه خلقت طبیعى او براى اثر بردارى و انفعال (قبول نطفه و اثر برداشتن از آن)