رساله بدیعه

به ایشان (غنى و فقیر) سزاوارتر است. پس از هواى نفس متابعت نكنید، كه تا عدالت را رها سازید، و اگر پشت كنید، یا از عدالت اعراض كنید، خداوند به اعمال شما آگاهى دارد.»

 و نیز مفهوم آیه شریفه: وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ* هُمُ الظَّالِمُونَ* هُمُ الْفاسِقُونَ‌ (آيات ٤٤ و ٤٥ و ٤٧ از سوره ٥ مائده)

 «كسانى كه به آنچه خداوند فرستاده، حكم نكنند كافرند. و در ایه دیگر ظالمند. و در آیه دیگر فاسقند.»

 از این آیات استفاده اطلاق نمى‌شود، زیرا در مقام بیان حدود و شرائط حكم نیستند تا به آن بتوان متمسّك شد.

 چنانكه در آیه جمعه چنین است:

 يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى‌ ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ. (آيه ٩ از سوره ٦٢ جمعه)

 «اى مؤمنان چون بانگ نماز در روز جمعه بر آید، به ذكر خدا بشتابید، و خرید و فروش را رها كنید.» كه این آیه نظر به حكم در وقت نداء دارد، ولى نظر به اصل نماز ندارد.

 هم چنین آیه صید: «باكى نیست كه از صیدهائى كه سگان صید نخورده‌اند، بخورید.» كه آیه از حیث انواع گوشت اطلاق ندارد، تا در حلیت گوشتهائى كه به آن دلیلى نداریم، بتوان به آیه متمسّك شد.

 در اینجا نیز، آیات فقط ناظر است به این معنى كه لازم است به عدل حكم شود، و شدّت دشمنى قومى مانع رعایت عدل نگردد. و قرابت و خویشى امثال والدین و اقرباء، از حكم به عدل جلوگیرى نكند. خواه فقیر باشند، خواه غنىّ، ولى اطلاقى ندارد كه مخاطب مرد و زن هر دو میتوانند بر مسند بنشینند.

 و بر فرض كه آیه اطلاق داشته باشد، به دو روایت صحیح مذكور كه قضاوت و حكم را ویژه مردان دانسته قید میخورند.