رساله بدیعه

 مقبوله عمر بن حنظله: «باید دو شخص متخاصم، کسى‌ را كه حدیث ما را روایت میكند، و در حلال و حرام ما دقّت نظر دارد و احكام ما را میداند، او را بعنوان حَكَم بپذیرند، كه من او را حاكم بر شما قرار دادم». آنچه گفتیم، در صورتى است كه روایت مقبوله، اطلاق داشته باشد و زن را هم شامل بشود، و بگوئیم كه مقبوله منصرف به مردان نیست.

 ولى اگر انصراف مقبوله را به مردان بپذیریم، از آن‌رو كه در آن زمان قضاوت زن اصلًا معمول نبوده است، جز اینكه مطرود هم بوده، حدیث فقط شامل مردان میشود و از اوّل اطلاق ندارد، تا اینكه قید بخواهد.

 امّا آیاتى نظیر آیه:

 إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى‌ أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ. (آيه ٥٨، از سوره ٤: نساء)

 «خداوند شما را امر كرده كه امانات را به اهل آن بازگردانید، و چون بین مردم حكم میكنید به عدل حكم كنید.»

 و آیه شریفه: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى‌ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا. (آيه ٨، از سوره ٥: مائده)

 «اى مردم با ایمان براى خدا بپاخیزید، و شاهدان به عدل باشید، و شدّت دشمنى قومى موجب نشود كه عدالت را رها كنید. عدالت ورزید.»

 و دیگر آیه شریفه: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلى‌ أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً فَاللَّهُ أَوْلى‌ بِهِما فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى‌ أَنْ تَعْدِلُوا وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً. (آيه ١٣٥ از سوره ٤: نساء)

 «اى مردم با ایمان، بپادارندگان عدل و داد، و شاهدان براى خدا باشید، گرچه به ضرر شما یا پدر و مادر و خویشان شما باشد. اگر (مشهودٌ علیه) غنّى یا فقیر باشد، خداوند