رساله بدیعه

شریف استناد میكند.¹

 مرحوم آیة الله سید أبو الحسن اصفهانى قدّس سِرُّه در حاشیه «عُروة» به وى ایراد میگیرد كه اقبال بر دنیا و طلب آن اگر بر وجه حرام باشد، موجب فسق و نافى عدالت است، و به قید عدالت از ذكر این صفت بى نیازیم. و اگر بر وجه حرام نباشد، مانع از جواز تقلید نیست. و صفات مذكوره در خبر جز تعبیر و بیان دیگرى از صفت عدالت نمى‌باشد، و عدّه‌اى از علماء نیز از مرحوم اصفهانى پیروى كرده، عدالت را كافى دانسته‌اند.

 ولى در این سخن اشكال است، زیرا ظاهر روایت دلالت بر لزوم ملكه صلاح در مفتى مى‌نماید، كه صاحب این ملكه به‌واسطه آن به دنیا رو نیاورده، جز امر پروردگار را اطاعت نمى‌كند. نه اینكه روایت دلالت بر مجرّد ملكه‌اى مى‌نماید كه مانع از گناه باشد، گرچه سلامت درون و صفاى باطن در شخص محقّق نگشته باشد. و بین این دو معنى فاصله‌اى بس بعید است.

 بنابراین عدالت، كه عبارت از ملكه نگهدارنده از گناه است، بدون آنكه شخص به درجه تقواى قلبى و صفاى باطن رسیده باشد، مجوّز تقلید نمى‌باشد.

 و شاید شهید ثانى در «منیة مرید» به این درجه از روشنى نور الهى اشاره میكند، و پس از ذكر مقدار لازم از علومى كه براى تفقّه در دین لازم است، میگوید: و پیدا شدن این صفات جز با فضل الهى و نیروى قدسى كه انسان را به این درجه و رتبه عالى برساند، ممكن نیست. و همین عمده است در فهم دین، كه به كوشش بنده میسّر نمى‌شود، بلكه بخشش خدائى و نفحه ربّانى است كه به هر بنده‌اى كه بخواهد عنایت میكند. ولى سعى و كوشش و مجاهده و توجّه به خداوند و انقطاع به سوى او اثرى روشن در افاضه آن از جانب خدا دارد.

 وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ. (آيه ٦٩، از سوره ٢٩: العنکبوت)