رساله بدیعه

و ماوراء این عالم را مشاهده میكنند. گویا پنهانى‌هاى اهل برزخ را مى‌بینند، تو گوئى كه قیامت‌ وعده‌هاى‌ خود را محقّق ساخته، و پرده‌ها را بر آنان دریده است، و مى‌بینند آنچه را كه مردم نمى‌بینند، و مى‌شنوند آنچه را که آنان نمى‌شنوند. تا آنجا كه امام علیه السّلام میفرماید:

 به درگاه پروردگار خود با حالت ندامت و اعتراف ناله میزنند. وقتى بر ایشان مینگرى آنان را پرچمدار هدایت و رستگارى، و چراغهاى هدایت در ظلمات و تاریكها مى‌یابى، كه ملائكه آنان را در میان گرفته و با فرشتگان سر و سرّى پیدا كرده‌اند. و آرامش و اطمینان بر دلشان مستولى گشته، درهاى آسمان برویشان گشوده شده، و مقام رفیع و با كرامتى برایشان آماده شده است، در مقامى كه خداوند برایشان آگاه و از كوششان‌ خشنود است، و جایگاهشان را ثنا گوید: ... تا آخر خطبه».¹

 پس اینان به حقّ علماء بالله هستند. و این مقام جایگاهى رفیع و جلیل است كه دست ما به آن نرسد. از شرور نفس خود به خدا پناه مى‌بریم، و به لطف و كرم وى تمسّك میجوئیم.

 سپس مرحوم حلّى قُدّس سِرُّه فرمود: بعضى احتمال داده‌اند، مراد از علماء بالله در قول امام علیه السّلام: «زمام امور به دست علماء بالله است» عارفین بالله است، به قرینه اضافه آنها به خداوند متعال. و مراد از مجارى امور، امور تكوینى است. و این روایت، دلالت بر ولایت تكوینى علماء بالله دارد. ولى این احتمال بعید است، به قرینه جمله «امینان بر حلال و حرام» (چون حلال و حرام مربوط به تشریع است نه تكوین). تا اینجا كلام مرحوم حلّى به پایان میرسد.

 ٦ ـ شیخ طبرسى در «احتجاج» از تفسیر منسوب به امام حسن عسكرى علیه السّلام از امام صادق علیه السّلام در تفسیر آیه: وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ،² «بعضى‌