ولایت فقیه در حکومت اسلام ج4

و در إدامه كلام مى‌گوید: وَ قَدْ تَظاهَرَتِ الأحادیثُ بِمَعْنَى ما ذَکرْتُهُ؛ وَ أجْمَعَ أهْلُ السُّنَّةِ أنَّهُ لا ینْعَزِلُ السُّلْطانُ بِالْفِسْقِ. إلَى أنْ قالَ: فَلَوْ طَرَأَ عَلَى الْخَلیفَةِ فِسْقٌ، قالَ بَعْضُهُمْ: یجِبُ خَلْعُهُ إلّا أنْ تَتَرَتَّبَ عَلَیهِ فِتْنَةٌ وَ حَرْبٌ. وَ قالَ جَماهیرُ أهْلِ السُّنَّةِ مِنَ الْفُقَهآء وَ الْمُحَدِّثینَ وَ الْمُتَکلِّمینَ: لا ینْعَزِلُ بِالْفِسْقِ وَ الظُّلْمِ وَ تَعْطیلِ الْحُقوقِ، وَ لا یخْلَعُ، وَ لا یجوزُ الْخُروجُ عَلَیهِ بِذَلِک؛ بَلْ یجِبُ وَعْظُهُ وَ تَخْویفُهُ.

 أحادیث أهل سنّت ظهور بر این معنى دارند؛ و عامّه آنها أعمّ از فقهاء و محدّثین و متكلّمینشان إجماع دارند بر اینكه: سلطان به فسق و گناه و ظلم منعزل نمى‌شود، و نباید او را از ولایت و حكومت خلع نمود؛ و جائز نیست إنسان بر او خروج كند. بلكه بر إنسان واجب است فقط او را وعظ كند و تخویف دهد و از عقاب پروردگار بترساند. انتهى كلام باقلانى.

 سپس علّامه أمینى از تفتازانى در «شرح مقاصد» ص ٢٧٢ نقل نموده است كه: زمانیكه إمام و حاكمى از دنیا برود و كسى كه مستجمع شرائط إمامت است تصدّى حكومت را بنماید، و لو اینكه هیچكس با او بیعت نكرده، و خلیفه سابق هم او را استخلاف نكرده باشد، بلكه به شوكت بیاید و مردم را مقهور كند و إمارت مسلمین را در دست بگیرد، در اینصورت‌ انْعَقَدَتْ لَهُ الْخِلافَةُ، و إمام واجب الطّاعه خواهد شد. وَ کذا إذا کانَ فاسِقًا أوْ جاهلا عَلَى الاظْهَر.

 أوّل گفت: تَصَدَّى لِلإمامَةِ مَنْ یسْتَجْمِعُ شَرآئِطَها؛ كسى كه مستجمع شرائط إمامت است متصدّى حكومت شود و لو از روى قهر و شوكت؛ بعد مى‌گوید: اگر هم مستجمع شرائط إمامت نبود (عادل نبود، عالم نبود) اگر به قهر و شمشیر بیاید و حكومت را در دست بگیرد، على الاظهر حكومت و إمامت او مُمضى است؛ إلّا أنَّهُ یعْصى فیما فَعَلَ‌، گرچه در عمل خود گناهكار است. وَ یجِبُ طاعَةُ الإمامِ ما لَمْ یخالِفْ حُکمَ الشَّرْعِ سَوآءٌ کانَ عادِلًا أوْ جآئِرًا.