ولایت فقیه در حکومت اسلام ج4

باید نصیحت كنید، نه اینكه در حضور براى ما خیرخواهى كنید و در غیبت به كارهاى خود بپردازید. از جان و دل باید كه خیرخواه باشید. سوّم اینكه إجابت كنید هر وقت شما را طلب مى‌كنم و إطاعت كنید زمانى كه شما را أمر مى‌كنم.»

 این عبارت حضرت در واقع همان مطلبى است كه در خطبه ٢١٤ از جهت حقّ والى بر رعیت بیان كردیم؛ و در آنجا عرض كردیم از آن سه چیز استفاده مى‌شود: یكى سمع و طاعت، و یكى نُصح، و دیگر تعاون. در اینجا هم مطلب به همان سه چیز بر مى‌گردد. نصحیت در مشهد و مغیب یعنى در حضور و پنهان كه همان عنوان نُصح است. وَ الإجَابَةُ حِینَ أَدْعُوکمْ وَ الطَّاعَةُ حِینَ ءَامُرُکم‌، كه به همان إطاعت بر مى‌گردد. و أمّا وفاء به بیعت، در تحت عنوان تعاون است. تعاون عنوان عامّى است كه شامل وفاء به بیعت و أمثال آن مجموعاً مى‌شود. اینها از حقوقى است كه رعیت بر والى و والى بر رعیت دارد.

أوّلین حقّ والى بر رعیت حقّ فرمانبردارى است‌

 حال باید ببینیم آن حقوقى كه والى بر رعیت دارد، و همچنین رعیت بر والى دارد چیست؟ أوّلین حقّى كه والى یعنى دولت إسلام (ولایت فقیه) بر مردم دارد حقّ فرمانبردارى است، و در تاریخ إسلام آنراحَقٌّ بِالسَّمْعِ وَ الطّاعَة مى‌گویند (با حرف جرّ یك اصطلاح است).

 مى گویند: حقٌّ بالسّمع و الطّاعة؛ و این هم از روایات پیغمبر أكرم صلّى الله علیه و آله و سلّم گرفته شده است كه فرمودند: باید كه امّت بالسّمع و الطّاعة از والى و فرمانده إطاعت كند.

مفاد: إِذَا دُعُوا إِلَى اللَهِ وَ رَسُولِهِ لِیحْكُمَ بَینَهُمْ، سمع و طاعت را مطلقاً مى‌رساند

 عُبادَة بن ولید در كتاب «مُوطَّأ» مالك روایتى دارد كه پیغمبر آنرا به عنوان حقِّ شنوائى و فرمانبردارى در سختى و آسانى، در نشاط و بدحالى تعبیر فرمودند. یعنى امّت از والى باید إطاعت كند؛ و این از آیه قرآن گرفته شده است:

 إِنَّما كانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‌.¹