ولایت فقیه در حکومت اسلام ج4

 عبارات، طبق شماره ضلعها این است: (١) الْعالَمُ بُسْتانٌ سِیاجُهُ الدَّوْلَةُ. (٢) الدَّوْلَةُ سُلْطانٌ یحْجُبُهُ السُّنَّةُ. (٣) السُّنَّةُ سِیاسَةٌ یسوسُها الْمَلِک. (٤) الْمَلِک راعٍ یعْضُدُهُ الْجَیشُ. (٥) الْجَیشُ أعْوانٌ یکفُلُهُمُ الْمالُ. (٦) الْمالُ رِزْقٌ تَجْمَعُهُ الرَّعیةُ. (٧) الرَّعیةُ عَبیدٌ یمْلِکهُمُ الْعَدْلُ. (٨) الْعَدْلُ الْفَةٌ بِها صَلاحُ الْعالَمِ.

 عبارت تقریباً به مفاد همان عبارتى است كه مرحوم والد ما گفتند؛ و لابدّ ایشان از سند دیگرى نقل كردند كه شاید إن شآء الله بر آن عبارات هم اطّلاع حاصل شود.¹

 مطلب اینست كه حقیقةً عالم حكم بستانى را دارد كه حفظ مجموع بستان و باغ و گیاهان و همچنین أفرادى كه در این بستان زندگى مى‌كنند، تمام بواسطه عدل است؛ اگر عدل نباشد هیچ فردى نمى‌تواند از استعدادهاى نهفته خود براى تمتّع از مواهب إلهیه بهره‌مند گردد.

 غزّالى از رسول خدا صلّى الله علیه و آله روایت كرده است كه فرمود: یوْمٌ مِنْ وَالٍ عَادِلٍ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ سَبْعِینَ سَنَةً؛ ثُمَّ قَالَ: أَلَا کلُّکمْ رَاعٍ وَ کلُّکمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِیتِهِ.²

 أمیر المؤمنین علیه السّلام در همین خطبه‌اى كه درباره حقّ والى بر رعیت، و رعیت بر والى است، إجمالًا مى‌فرماید: باید بین والى و رعیت عدل برقرار گردد؛ چه، أوّلین حقّى كه والى بر رعیت و رعیت بر والى دارد عدل است، و بقیه حقوق همه متفرّع بر این است؛ و لذا عدالت را در زمره حقوق والى بر بقیه مسائل را جزو حقوق ذكر كرده‌اند.

 عدالت أمرى است مفروغٌ عنه كه در حقیقت آنرا در زمره حقوق نباید