ولایت فقیه در حکومت اسلام ج2

أبو الحسن إصفهانىّ‌ رحمة الله علیه‌ رئیس نشده بود، ما با رفقاى خودمان قرار گذاشتیم كه نگذاریم ایشان رئیس بشود؛ زیرا كه او شایسته رهبرى إسلام نبود؛ و لیكن بعد از اینكه مرحوم آقا سید أبو الحسن رئیس شد، من همه رفقا را جمع كرده گفتم: دیگر دَم نزنید! زیرا امروز مخالفت با آقا سید أبو الحسن، مخالفت با جعفر بن محمّد علیهما السّلام است. و عملًا هم به این مطلب ملتزم بودند. یعنى نسبت به هر كسى كه موقعیت و ریاستى پیدا مى‌كرد و فرد شاخصى براى إسلام مى‌شد، قلباً متواضع بود؛ و عملًا هم به او خدمت مى‌كرد؛ ولى قبل از اینكه رئیس بشود اینطور نبود. پدر ایشان در صحن مطهّر أمیر المؤمنین علیه السّلام در نجف أشرف إقامة جماعت مى‌كرد و پس از فوت او، إقامه جماعت، اختصاص به مرحوم آقا شیخ حسین حلّى داشت؛ أمّا ایشان استاد خود، مرحوم نائینى را مقدّم داشتند؛ و پس از مرحوم آیة الله نائینى با آنكه از بهترین تلامذه او بود، معذلك إقامة نماز را بجاى مرحوم نائینى قبول نكرد و آیة الله حاج سید محسن حكیم إقامة جماعت نمودند. و ایشان از این عمل استنكاف مى‌نمود و كراراً و مراراً میگفت: كار من فقط تدریس است؛ من طلبه هستم. نه فتوَى داد، نه رساله‌اى منتشر نمود؛ و نه نماز جماعت خواند. أمّا در درس و تحقیقات إلى ما شآء الله هر چه بگوئید كم گفته‌اید.

 ایشان به اندازه یك صندوق تقریرات و تحقیقات و كتب مستقلّه در فقه و اصول دارد.

صعوبت اجتهاد، و تحرّز از فتوى و إمارت بر مسلمین‌

 یك مرتبه درباره اجتهاد و دقّتى كه علماء بزرگ داشتند (كه تا چه حدّ از فتوَى دادن اجتناب مى‌كردند؛ و خود را در معرض فتوى قرار نمیدادند؛ و از خداوند علىّ أعلى مى‌ترسیدند؛ با اینكه مجتهد بودند، أمّا باز از إفتاء خوددارى مى‌كردند؛ و شدّت تقوایشان این مطلب را إیجاب مى‌كرد) فرمود:

 بعضى از این احتیاطهائى كه در رساله‌ها هست و الاحوَطِ وجوبى‌ است، در أصل، أحوطِ استحبابى است؛ لیكن چون آن مجتهد مى‌خواهد از إبراز