ولایت فقیه در حکومت اسلام ج2

 میرداماد قَدَّس الله سرَّه مى‌فرماید¹: علم به آیه محكمه علم نظرى است، كه آن معرفت به خداوند و أنبیاء و حقیقت أمر در بَدْو و در عَوْد است؛ و این فقه أكبر است. و علم به فریضه عادله علم شرعى است، كه در آن معرفت به شرائع و سُنن و قواعد و أحكام در حلال و حرام است؛ و این فقه أصغر است. و علم به سنّت قائمه علم تهذیب أخلاق و تكمیل آداب سفر إلى الله است؛ و سیر و سلوك به سوى او و شناختن منازل و مقامات و بینش‌ بِما فیها مِنَ الْمُهْلِکاتِ وَ الْمُنْجیات‌ است. این مطالب از مرحوم میرداماد تا همینجا پایان مى‌پذیرد.

مرجع تفاسیر مختلفه این حدیث به سوى أمر واحدى است‌

 از مجموع این مطالب، إجمالًا بدست مى‌آوریم كه: این سه بزرگوار، یعنى مرحوم مجلسى و مرحوم فیض و مرحوم میرداماد، یك مطلب را مى‌خواهند بیان كنند. یعنى مى‌خواهند بگویند: علم نافع و علم حقیقى، از مجموع علوم شرعیه و دینیه كه موجب كمال إنسان است (از عقائد و أخلاق و عبادات و معاملات و دستورات و تكالیف شرعیه) خارج نیست.

 مرحوم مجلسى (قدّه) آیه محكمه را عبارت مى‌داند از: علم به توحید و معارف إلهیه و صفات پروردگار، كه تقریباً همان معنى است كه محقّق فیض و سید داماد براى آیه محكمه مى‌كنند.

 بنابراین، در تفسیر آیه محكمه اختلافى ندارند. أمّا در فریضه عادله و سنّت قائمه، مرحوم مجلسى مى‌فرماید: فریضه عادله علم به واجبات است، أعمّ از واجبات فقهى و عملى كه در رسائل عملیه نوشته شده است؛ و سنّت قائمه مستحبّات است، أعمّ از اینكه مستحبّات أخلاقیه باشد یا اینكه تكالیف مستحبّه.

 مرحوم فیض (قدّه) علم فریضه عادله را علم أخلاق مى‌داند، كه باید از