ولایت فقیه در حکومت اسلام ج2

تفسیر منسوب به إمام حسن عسكرىّ علیه السّلام إدامه مى‌دادیم تا اینكه مطلب جدیدى بدست آید؛ ولى چون موضوع بحث مقتضى نیست، از این مورد مى‌گذریم؛ و بتوفیق پروردگار در موقع مناسب از آن بحث خواهیم كرد.

 این بود بحث راجع به سند روایت كه عرض شد.

بحث در دلالت: فَأَمَّا مَنْ کانَ مِنَ الْفُقَهَاءِ ...

 أمّا بحث از حیث دلالت: مُفاد این روایت «فَأَمَّا مَنْ کانَ مِنَ الْفُقَهَآء» فقط راجع به تقلید است؛ و شاید هم بتوان قضاء را از آن استفاده كرد. أمّا نمى‌توان با آن، استدلال بر ولایت فقیه نمود. و اینكه ما آنرا در اینجا آوردیم، بدین جهت بوده است كه در أطراف آن بحث نمائیم، نه اینكه بوسیله آن ولایت فقیه را إثبات كنیم. چون ما بسیارى از روایات را بیان مى‌كنیم، و آخر الامر نتیجه، عدم دلالت آنها بر ولایت فقیه است.

 أمّا از اینجهت كه در كلام بعضى دیده شده است كه با این روایت استدلال بر ولایت فقیه كرده‌اند، باید براى روشن شدن أطراف و جوانب، از آن بحث نمود؛ و بعد نتیجه گرفت كه: آیا دلالت بر ولایت فقیه دارد یا نه؟

 جمله‌اى كه در روایت آمده است: مَنْ کانَ مِنَ الْفُقَهَآء صَآئِنًا لِنَفْسِه؛ بسیار جمله خوبى است و مرحوم شیخ هم مى‌فرماید: آثار صدق از آن هویداست. أصل روایت و مضمون آن، مضمونى رَشیق و عالى است. و احتمال زیادى دارد كه واضع تفسیر، مقدارى از این روایات صحیحه‌اى كه از أئمّه بوده، و یا از إمام حسن عسكرىّ علیه السّلام آمده است را برداشته و با مجعولات خود ضبط كرده و مجموعه‌اى بدست داده است. و لذا متن، متنِ خوبى است.

 و اینكه مى‌فرماید: صَآئِنًا لِنَفْسِهِ، وَ حَافِظًا لِدِینِه‌، مى‌رساند كه: شخص فقیه، باید داراى وَرَع و تقوائى باطنى باشد ما فوق عدالت، كه او را از توجّه و میل به دنیا و ریاست و حكومت و قضاوت و أمر و نهى و تمام این مسائل در مصونیت نگهدارد؛ و در قلب او ذرّه‌اى اضطراب پیدا نشود.

 و بطور كلّىّ حكّامى كه داراى منصب حكومت هستند و فقهائى كه‌