ولایت فقیه در حکومت اسلام ج2

شخص از راویانش مى‌باشد.

 مى فرماید: یكى از كسانیكه این تفسیر را معتبر مى‌شمارد، و از او روایت مى‌كند، صدوق است. و یكى شیخ طبرسى در «احتجاج» و یكى قطب راوندى در «خرائج و جرائح» و یكى ابن شهرآشوب در «مناقب» كه آن را جزماً به إمام حسن عسكرىّ علیه السّلام نسبت مى‌دهد و در مواضع عدیده از آن روایت مى‌كند، و در كتاب «معالم العلمآء» كه رجال مختصرى است، و نوشته همین ابن شهرآشوب است، مى‌فرماید: حسن بن خالد برقىّ برادر محمّد بن خالد برقىّ كسى است كه تفسیر حضرت عسكرىّ علیه السّلام را به إملاء آنحضرت نوشته و یكصد و بیست مجلّد مى‌باشد.

 مرحوم حاجى نورى قُدّس سرُّه مى‌گوید: از این كلام ابن شهرآشوب در «معالم العلمآء» دو استفاده مى‌شود:

 یكى اینكه: سند این تفسیر منحصر در محمّد بن قاسم أسترآبادى نیست كه اگر بعضى او را تضعیف كردند، أصل تفسیر را ضعیف بشمریم؛ بلكه حسن بن خالد برقىّ كه ثقه است آن را روایت مى‌كند. (چون مرحوم نورى هر دو تفسیر را یكى مى‌داند و مى‌گوید: اگر آن طریق، طریق ضعیفى باشد و از بین برود، یك طریق مُتقَن دیگرى وجود دارد.)

 استفاده دوّم اینكه: تفسیر إمام حسن عسكرىّ علیه السّلام تفسیر كبیرى است؛ و منحصر در سوره «فاتحه» و مقدارى از سوره «بقره» نیست. (و آنها از دست رفته، و این مقدار بدست ما رسیده است).

 و همچنین از كسانیكه این تفسیر را تأیید مى‌كنند، محقّق ثانى شیخ علىّ ابن عبد العالى كَرَكىّ است، كه در إجازه خود به صفىّ الدّین حِلّى، بعد از ذكر جمله‌اى از طُرق خود، بهترین طریق خود را بیان مى‌كند كه تمام أفراد آن سلسله، از بزرگان و أعلام هستند و مى‌فرماید: طریقى است أعلى از جمیع طُرق. و در آن طریق مى‌رسد به محمّد بن قاسم جرجانى از یوسف بن محمّد بن‌