ولایت فقیه در حکومت اسلام ج1

است ـ در اینجا یك طرف استفهام، أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ‌ است و طرف دیگرش، أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى‌. بنابراین فرموده است: أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى‌. و ما مى‌دانیم كه یهِدِّى‌از باب افتعال است و أصلش یهتَدِى‌بوده؛ چون جائز است كه «تاء» را قلبِ به «دال» و «دال» را در «دال» إدغام كنیم، و «هاء» را به مناسبت، كسره بدهیم؛ آنگاه یهتَدِى مى‌شود یهِدِّى‌. پس لَا یهِدِّى‌ یعنى‌ لَا یهْتَدِى‌. در اینصورت مى‌بینیم كه این دو طرف معادله در این استفهام، درست در نمى‌آید. چرا؟ چون معادله صحیحه حتماً باید بین نفى و إثبات باشد. مثلًا مى‌گوئیم: زید آمد یا نیامد؟ استفهام بین نفى و إثبات است. أمّا آیا مى‌توان گفت: زید آمد یا اطاقش تاریك است؟ این صحیح نیست. تاریك بودنِ اطاق زید، نمى‌تواند عِدْلِ مَجِى‌ء زید باشد، باید بگوئیم زید آمد یا نیامد؟ یا مثلًا مى‌گوئیم: این مطلب را به عَمرو گفتى یا نگفتى؟ همیشه استفهام بین نفى و إثبات است.

 و در اینجا اگر آیه این بود: أفَمَن یهْدِى إلَى الْحَقِّ أحَقُّ أن یتَّبَعَ أمَّن لَّا یهْدِى، (یهْدِى أوْ لَا یهْدِى) هدایت مى‌كند یا هدایت نمى‌كند، نفى و إثبات بود، این إشكال نداشت. و لیكن در این آیه شریفه معادله بنحو دیگرى است: آیا آن كسى كه هدایت به حقّ مى‌كند ـ هَدَى، یهْدِى، فعل متعدّى است؛ هَدَاه اللَه؛ یعنى: هدایت كرد او را خدا ـ سزاوارتر است كه إنسان از او متابعت كند یا آن كسى كه هدایت نشده است مگر اینكه هدایت بشود؟! هدایت نشده است، عِدْلِ براى هدایت مى‌كند، نیست.

 در این صورت باید بگوئیم: این معادله در صورتى درست است كه در هر طرف، یك جمله مقدّر باشد.

 مثل این كه من از شما سؤال مى‌كنم: آیا زید آمد یا اطاقش تاریك است؟ تاریك بودن اطاق، عِدْل براى آمدنِ زید در استفهام نیست؛ أمّا چون به ملازمه خارجیه دریافته‌ایم كه: هر وقت زید مى‌آید اطاقش را روشن مى‌كند، و وقتى