ولایت فقیه در حکومت اسلام ج1

مشتقّات آنها كه در معانى مختلفه استعمال مى‌شوند، بنحو اشتراك لفظى است؛ نه، چنین نیست. بلكه بنحو اشتراك معنوىّ و استعمال لفظ در همان معنىِ واحد است كه بواسطه قرینه مقامیه و یا مقالیه، یك نوع خصوصیت قُرب و نزدیكى از آن معنىِ عامّ در نظر گرفته شده؛ و این گونه استعمال در همه موارد استعمال حقیقت است.

 و روى این گفتار هر جا كه لفظ وَلَایت‌ یا وَلِىّ‌ یا مَوْلَى‌ و غیر آنها را یافتیم، و قرینه‌اى بخصوص نبود كه دلالت بر خصوص یكى از مصادیق آن كند، باید همان معنى كلّى را بدون هیچ قیدى در نظر بگیریم و آنرا مُراد و معنى لفظ بدانیم. مثلًا اگر گفته شد: وَلایت‌ از آنِ خداست، باید گفت: مراد، مَعِیت خداوند با همه موجودات است. و اگر گفته شد: فلان كس به مقام‌ ولایت‌ رسیده است، باید گفت: مراد آن است كه: در مراحل سیر و سلوك و عرفان و شهود إلهىّ، به مرحله‌اى رسیده است كه هیچیك از حُجُب نفسانیه بین او و حضرت حقّ وجود ندارد، و تمام شوائب فرعونیت و ربوبیت در وجود او مُضْمَحِلّ گردیده، و به مقام عبودیت مطلقه، و بندگى مَحضه حضرت حق ـ جلَّ و عَلَا ـ نائل گردیده است.

 بارى از این بیانى كه نمودیم معلوم مى‌شود كه: هر جا كه‌ وَلَایت‌ یا وَلىّ‌ استعمال مى‌شود، یك نوع جنبه اتّحاد و وحدتى بین دو چیز وجود دارد كه بر آن أصل، این لفظ را مى‌آورند و استعمال میكنند. مثلًا نسبتى كه بین مالك و مملوك است و آن نسبت، آن دو را به هم دوخته و پیوند زده است، باعث مى‌شود كه به هر یك از آنها وَلِىّ‌گویند. و نسبتى كه بین آقا و غلام اوست، اینچنین است؛ و نسبتى كه بین‌ مُنْعِمْ‌و مُنْعَمٌ عَلَیه‌ (نعمت دهنده و نعمت داده شده) موجود است هر دو را در تحت عنوان خاصّى قرار داده است، لذا به هر یك از آن دو وَلِىّ‌گویند؛ و نسبتى كه بین‌ مُعْتِق‌ و مُعْتَق‌ (آقاى آزاد كننده و بنده‌آزاد شده) موجود است این عنوان را در پى دارد؛ نسبتى كه بین دو نفر حَلیف