ولایت فقیه در حکومت اسلام ج1

كذب به او داده‌اند و او را ثقه نشمرده‌اند، و یا مجهول الحال است؛ و أمثال اینها از جهات ضعف كه ممكن است در روایت باشد.

 حال اگر خبرى را چنین شخص راوى روایت كرد، ولى أصحاب آن خبر را تلقّى به قبول كردند و در كتب خود نوشتند، و استدلال و استشهاد به آن كردند و بر طبق آن فتوَى دادند، معلوم میشود كه جنبه قوّتى در آن بوده است و قرائن و شواهدى بر صحّت آن خبر در دست آنها بوده كه بدست ما نرسیده است، و آنها به آن قرائن و شواهد اتّكاء كرده و عمل به آن نموده‌اند. لذا مى‌گوئیم كه: خبر ضعیفِ مُنجَبر به شهرت قابل عمل است؛ و خبر صحیحى كه مُعْرَضٌ عَنْه أصحاب باشد، ساقط است و قابل عمل نیست.

 و علّت این مسأله آن است كه: اینطور نیست كه تمام روایاتى را كه شخص فاسق نقل مى‌كند، كذب و دروغ باشد؛ بلكه بعضى از أخبارش صدق و بعضى كذب خواهد بود. و لذا در این روایتى كه از إمام نقل مى‌كند، چه بسا صادق باشد؛ یعنى در خود این روایت، إعمال كذب نكرده است. پس ما بطور مطلق نمیتوانیم خبر فاسق را ردّ كنیم و نادیده بگیریم؛ بلكه باید روى آن تَبین كنیم، تَثبُّت و تحقیق كنیم، كه آیا این خبر صحیح است، یعنى مطابق با واقع بوده و قرائن خارجیه دالّ بر صدق آن هست یا نه؟ اگر صحیح بود عمل كنیم و إلّا عمل نكنیم.

 و آیه «نَبَأ» هم بر همین مطلب دلالت میكند: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى‌ ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ‌¹.

 این آیه نمى‌گوید كه: شما به هیچ خبر فاسقى نباید عمل كنید! و بر شما واجب است كه تمام أخبار فاسق را نادیده بگیرید و إعراض كنید! بلكه میگوید: اگر فاسقى خبرى آورد، شما بروید دنبال كنید، تَثبُّت و تحقیق و تَبین