ولایت فقیه در حکومت اسلام ج1

 این واقعیتى است كه اگر صلاح و مصلحت أمرى براى إنسان روشن است و إنسان به تمام حدود و ثُغور آن اطّلاع دارد باید آنرا انجام دهد؛ و اگر مفسده و ضلالت آن واضح است قطعاً باید اجتناب كند؛ و در امور مُتَشابهَه كه طرفینِ مسأله روشن و واضح نیست و ممكن است إنسان در فساد واقع شود باید اجتناب نماید؛ و عمل به آن خلاف حكم عقل است؛ زیرا: هَلَک مِن حَیثُ لا یعلَم.

سلسله مراتب تدریجیه مرجِّحات حكم فقیه

 حضرت صادق علیه السّلام جواب عُمر بن حَنظلَه را اینطور میدهند كه: این دو فقیهى كه حكم ما را بیان مى‌كنند، و هر دو هم از جهت شخصیت و وزن دینى یكسان مى‌باشند و یكى بر دیگرى فضیلتى ندارد، شما حدیث آنها را ببین؛ اگر فتواى یكى مطابق مشهور و إجماع أصحاب شماست به آن أخذ كن، و از گفتار و فتواى فقیهى كه كلامش مخالف مشهور، و شاذّ مى‌باشد إعراض بنما. زیرا كه: إنَّ الْمُجْمَعَ عَلَیهِ لا رَیبَ فِیهِ‌، و در گفتار فقیه دیگر رَیب است. اگر إنسان گفتار این فقیه را بگیرد بَین الرُّشداست، و اگر به دیگرى عمل كند فِیهِ رَیبٌ‌است؛ وَ هَلَک مِنْ حَیثُ لا یعلَم‌.

 بنابراین، موافقت با مشهور و مُجمعٌ علیه یكى از مراتبى است كه در موارد اختلاف نظر دو فقیه براى وصول به واقع، أمارِیت دارد.

 قُلْتُ: فَإنْ کانَ الخَبَرَانِ عَنْکمْ مَشْهُورَینِ قَدْ رَوَاهُمَا الثِّقَاتُ عَنْکمْ؟!

 «عرض كردم: اگر هر دو حدیث و خبرى كه اینها از شما نقل میكنند مشهورند، و رُوات ثِقات هر دو را از شما نقل كردند، در این صورت چه كنیم؟»

 یعنى هر دو فقیه از این نظر هم مساویند. و كلام این فقیه، كلام مشهوریست كه جماعتى از مؤمنین و شیعیان طبق آن عمل مى‌كنند؛ و رُوات ثِقات هم از شما نقل كرده‌اند. و حكم فقیه دیگر هم كه مخالف آن است هم به همین نحو مى‌باشد؛ آنرا هم جماعتى از ثِقات روایت كرده‌اند؛ و حدیثش هم بر أساس روایت ثِقات، مشهور است؛ و از این جهت هم تفاضلى نیست. در این