ولایت فقیه در حکومت اسلام ج1

است و در حال سفر دو ركعت؛ پس موضوع دو تاست. در ماه رمضان كسیكه حاضر است، واجب است روزه بگیرد و كسیكه در سفر است باید روزه نگیرد. در اینجا نیز موضوع دو تاست؛ و بواسطه تبدّل موضوع، حكم نیز متبدّل مى‌شود؛ نه اینكه دو حكم مخالف، بر موضوع واحد تعلّق گیرد. و در حقیقت، صورتِ استثناء است، زیرا كه استثناء، به تبدّل موضوع بر مى‌گردد؛ گرچه‌ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ‌ در اینجا به عنوان استثناء آمده است، ولیكن در حقیقت، موضوع متبدّل شده و ملاك تكلیف تفاوت كرده است. مكلّف دو ملاك دارد: یك ملاك در حال اضطرار، و یك ملاك در حال غیر اضطرار. و بر حسب این دو ملاك، دو حكم مختلف بر او بار است.

 روزه بر شخص حاضر واجب، و بر مسافر حرام است: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ‌¹، تا مى‌رسد به: فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى‌ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ² «هر كدام از شما كه مریض یا در حال سفر بود باید به تعداد روزه‌هائى كه در ماه رمضان خورده است، قَضا كند.» حال، اگر رسول خدا در سفر به إنسان أمر كرد: روزه‌ات را بخور، نباید بگوئیم: این أمر ولائى او بر خلاف ممشاى كتاب مى‌باشد؛ بلكه این، حكمِ شخص إنسان را بواسطه تبدّل موضوع بیان مى‌كند.

 كما اینكه در جنگ بدر كه در ماه رمضان واقع شد، و رسول خدا با أصحاب تشریف بردند، و آیه نازل شد كه در سفر باید روزه خورده شود، و پیغمبر فرمود: باید روزه خود را إفطار كنید، بسیارى از أفراد، إفطارنكردند، و پیغمبر فرمودند: یا مَعْشَرَ الْعُصَاةِ! إنِّى مُفْطِرٌ فَأَفْطِروُا! «اى گروه گنهكاران! من إفطار كردم، شما هم إفطار كنید!»

 این یكى از مواردى بود كه ممكن است معصوم به إنسان أمرى بكند، و