امام شناسی ج2

قالَ اللَهُ تَعالى: ﴿وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَهِ إِنَّ اللَهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ‌﴾.¹ و نیز فرمود: ﴿فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ‌﴾² و نیز فرمود: ﴿كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَهِ وَ عِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَهُ عَلى‌ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ﴾³ و صلى اللَه على النبى محمد و آله و سلم تسلیما کثیرا.

 بارى چون این حدیث از معدن ولایت و چشمه امّامت فیضان یافته است و از دو لب مبارک حضرت ثامن الأئمّة و الحُجَج ترشّح نموده و حقّاً هر کلمه از آن گنجینه‌اى است بس نفیس که باید روى آن ماهها تفکر نمود و از خدا درخواست فهم و ادراک حقائق آن را کرد، تمام آن را بیان کردیم تا موجب روشنى دلها و سرور قلبها و طراوت و تازگى چشمها گردد.

 نتیجه بحث ما این شد که براى بشر راه اختیار و انتخاب امام مسدود است و چون فکرش به مقامات و درجات امام نمى‌رسد و از حدود افکار و اهواء خود تجاوز نمى‌کند براى او چنین حقّى نیست.

 و بعضى که گفته‌اند:⁴ همین طور که در خبر واحد احتمال خطا موجود ولیکن در خبر متواتر احتمال خطا معدوم مى‌گردد و خبر متواتر مفید یقین است، همچنین اگر فرد واحدى بخواهد امام را انتخاب کند در انتخاب او احتمال خطا زیاد است ولى هر چه تعداد انتخاب کنندگان بیشتر باشد این احتمال رو به ضعف مى‌گذارد تا رفته رفته، چنانچه اجماع اهل حلّ و عقد بر آن قائم گردد، به کلّى معدوم، و نتیجه آراء، معصوم خواهد بود؛ از بحث ما روشن شد که این دعوى غلط و خبر متواتر شاهد و مثالى براى ما نخواهد بود چون در خبر متواتر شرط است که مخبرین، اخبار از محسوسات دهند چون احتمال خطا در هر یک از اخبارات آنها به تنهائى مى‌رود از کثرت مخبرین بدون تواطى و تشریک مساعى یقین به صدق خبر حاصل مى‌شود. و امّا اگر از معقولات و آراء خبر دهند ابداً مفید یقین نبوده و به طور کلّى خبر متواتر در این مقولات تحقّق نمى‌یابد. مسئله انتخاب امام نیز چنین است، براى مردمى که درک‌