امام شناسی ج1

قبل از حکم شرعی یک حکم عقلی و قبل از حکم عقلی یک حکم فطری و وجدانی است، و این حکم در سه مرحله وجدان و عقل و شرع تجِلّی می‌کند و ظهور می‌نماید؛ و بر همین قاعده کلیه، استفاده لزوم پیروی از آراء اعلم را نموده‌اند، و سعادت جامعه را منوط به حکومت آراء اعلم آن جامعه در آن مجتمع دانسته‌اند.

 چون علم به منزله نور و حیات است، و به مثابه روح و جان است، و هر چه در جامعه نور و حیات بیشتر باشد، و روح و جان قوّت گیرد، آن جامعه زنده‌تر و اثربخش‌تر و راقی‌تر خواهد بود، همچنان‌که در بدن آدمی هر چه حیات قوی‌تر باشد، و جان و روح قوی‌تر باشد، آن آدمی به عافیت و طول عمر و کامیابی از مواهب الهیه نزدیک‌تر و هر چه حیات ضعیف‌تر و روح افسرده‌تر باشد؛ آن آدمی به کسالت و مرض و هلاکت و به فقدان مواهب الهیه نزدیک‌تر بوده، و از تمتّعات انسانی بهره کمتری خواهد داشت.

 از این آیه مبارکه می‌توان در باب اجتهاد و تقلید استفاده نموده و لزوم پیروی افراد امّت را از عالِم بشریعت الهیه استنتاج و بلکه لزوم پیروی افراد امّت را از اعلم وقت استفاده نمود، گرچه این حقیر به کسی از علمای اعلام و کتب مدوّنه آنها تا به حال برخورد نکرده‌ام که به این آیه کریمه تمسّک نموده باشد.

 در کتاب «غایة المرام» از شیخ طوسی در «امالی» با سلسله سند متّصل خود روایت کرده است، از حضرت امام جعفر صادق علیه السّلام، از پدرش، از جدّش حضرت علی بن الحسین علیهما السّلام، که فرمودند: در وقتی که حضرت امام حسن مجتبی علیه السّلام بنابر صلح با معاویه گذاردند، برای برخورد و ملاقات خارج شدند و ملاقات نمودند، و همین که هر دو نفر در مجلس اجتماع کردند، معاویه برای ایراد خطبه برخاست، و خطبه‌ای ایراد کرد ...

 تا آنکه گوید: «سپس حضرت امام حسن علیه السّلام خطبه‌ای انشاء کردند و فرمودند: الْحَمْدُ لِلّهِ الْمُسْتَحْمِدِ بِاْلآلآء وَ تَتابُعِ النَّعماء تا آخر خطبه طویله و جامع خود، که حاوی بسیاری از مطالب دقیق و عمیق و بیان شرافت اهل بیت رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله، و از جمله استشهاد به آیه تطهیر، و آیات دیگر، و مطالب تاریخی دیگر است.