نور ملکوت قرآن - ج2

رسید كه دست اختراعش طبقات افلاك و نقوش انجم را چند صفحه چنان هویدا نموده است كه گویا: الواح فلكیه با صفحه خاطرش التیام داشته و صور چهل و هشتگانه در لوح سینه‌اش ارتسام یافته است.

اصول علم نقشه‌كشى از ابتكارهاى أبو ریحان است‌

 بالجمله در جودت ذهن و حسن قریحت به پایه‌اى بود كه خود در صناعت نقشه‌كشى و آثار جغرافى ابتكار جست و مبتدع قواعدى چند شد كه مردم اروپا هر وقت آن قواعد را ببینند و مطالعت نمایند واضع آن را بزرگ شمارند. و در این زمان بناى جلّ نقشه‌كشى ایشان بر اصول و قوانینى است كه وى اختراع كرده است.»¹ «كیفیت تسطیح سطح كره زمین بر روى نقشه‌هاى جغرافیا كه مستوى هستند:

 از نتائج افكار و بدایع آثار آن فاضل یگانه، بعضى مسائل طریفه و مطالب عالیه است كه با فقدان اسباب و نقصان آلات، به حسن قریحت و فكر دوربین براى آنها ایجاد قانون و تأسیس اسامى كرده است كه هركس با نظر انصاف در آنها تأمّل كند، بر رتبت علم و مقدار فضلش اطّلاع یابد.

 من‌جمله اصول و ضوابطى است كه در تسطیح كره زمین و ترسیم نقشه‌هاى جغرافیا در مطاوى مؤلّفات خود آورده است. اگر چه حكماى اروپا آن قواعد را از وفور اسباب و تكمیل ادوات به اعلى مدارج كمال رسانیده‌اند، ولى هر زمان این عبارات بشنوند و آن اشارات را ببینند، به اقتضاى الفضل للمتقدّم او را بزرگ شمارند و شایسته هر قسم تحسین دانند.

 اینك محض ایضاح آن رموز و كشف آن كنوز، آنچه در «آثار الباقیة» در باب ترسیم نقشه‌هاى جغرافى ذكر كرده است، حاصل مراد او را بیان مى‌كنیم ...»