نور ملکوت قرآن - ج2

مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً؛ آنگاه در میان این دو فقره، از كلمه خلق به كلمه جعل عدول كردن و گفتن آنكه: ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ‌، جز لغویت و خطا و غلط و ارائه دادن مقصود را با عبارتى كه بر خلاف آن دلالت مى‌كند، محمل دیگرى ندارد. و حاشا للقرآن أن یكون فیه باطل و هزل.

 إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ* وَ ما هُوَ بِالْهَزْلِ.¹ و این دلیل قطعى است بر آنكه در این آیه، انسان نوع بنى آدم نیست! و منظور از آیه سیر تكاملى در حالات مختلف نمى‌باشد. بلكه مراد انسان بما هو انسان اعمّ از آدم و بنى آدم، و مراد از خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ‌ ابتداى آنست كه آدم است، و آن را خداوند از سلاله‌اى از گل یعنى چكیده و بیرون كشیده شده از آن خلق فرموده است. و مراد از ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ‌ پیدایش انسان است پس از آدم كه از نطفه، از راه توالد و تناسل متحقّق مى‌گردد.

 و مراد از سلاله در اینجا همان عصاره و خلاصه و جوهره است كه از زمین برداشته شده است؛ نه حیوان تك‌یاخته و سلّول اوّلیه. و بنابراین، مفاد این آیه كه در آن‌ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ‌ آمده است، با مفاد آیه سوره سجده كه در آن بدأ خلق الإنسان من طین آمده است، یكى است و تفاوتى ندارد.

 تفاوت بین سلاله از گل و خود گل وقتى پیدا مى‌شود كه مراد از سلاله را طبق تفسیر قائلین به تكامل، تك‌یاخته و سلّول اوّلین بگیریم. و بنابراین آیه، راه خود را از ارائه مسیر تكاملى انسان باید نشان بدهد، و حالات و تطوّرات حاصله را در موجود واحد بیان كند. و این منافات با استعمال كلمه‌ ثُمَّ جَعَلْناهُ‌