نور ملکوت قرآن - ج1

الأسباب هستند.

 قرآن وسیله‌اى است براى هدایت؛ وسیله‌اى كه در كار خود استقلال ندارد، و محكوم امر حقّ است.

 در این فقره از آیه، هدایت خداوند به سُبُل سلام را منحصر به افرادى مى‌كند كه از خشنودى و رضاى خداوندى بهرمند باشند؛ و پیروى از رضوان و امضاء و پسند او بنمایند؛ نه تمام مردم بدون شرط و قید.

 یعنى: اگر كسى در صدد تحصیل رضاى خدا نباشد و راه تقرّب را نخواهد بپیماید، قرآن براى وى كتاب هدایت نیست. و این نكته‌اى است بسیار مهمّ و محصّل مفادش آنست كه قرآن مردم را اجباراً و اضطراراً در راه هدایت نمى‌كشاند؛ بلكه آن كسى را ارشاد و ایصال به مطلوب مى‌كند كه خودش در صدد تهذیب و تزكیه بوده باشد.

 تمام انبیاء و مرسلین كه آمده‌اند و تمام كتب آسمانى كه نازل شده است، براى تغییر ماهیات مردم و بالجبر و كَرْهاً آنها را مطیع و منقاد نمودن، نبوده است. وگرنه تكلیف و معناى آن، و بهشت و دوزخ و شیطان و مَلك، و نفس أمّاره و نفس مُلْهِمه و یا مطمئنّه، و سعادت و شقاوت، معنائى نداشت.

 پس بشر داراى اختیار فطرى است؛ و این اختیار در سرشت او عجین و خمیر شده است. و راه سعادت و شقاوت از اینجا سرچشمه مى‌گیرد و انسان شَكور و یا كَفور مى‌گردد.

 إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً.¹

 «ما راه هدایت را به انسان ارائه دادیم؛ او یا سپاسگزار است و یا كفران نعمت كننده.»