نور ملکوت قرآن - ج1

مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ‌؛ چه مراد از نور را قرآن بگیریم، و كتاب مبین را عطف تفسیرى؛ و چه بنا بر احتمال دیگر كه ذكر شد به قرینه آیه سابق بر آن، مراد از نور را رسول خدا بگیریم؛ و كتاب مبین را نیز عطف تفسیرى بر آن؛ در هر دو حالت ضمیر مفرد در بِهِ كه در يَهْدِي بِهِ‌ است، نمى‌تواند به خصوص نور و یا كتاب برگردد؛ و حتماً باید به جامع آن برگردد كه: مفهوم‌ جائى‌ مُستخرَج از كلمه‌ قَدْ جاءَكُمْ‌ باشد. مثل آنكه بگوئى: أَعْطَیتُ زَیدًا الْقَلَمَ وَالْقِرْطاسَ لِیکتُبَ بِهِ‌ یعنى من به زید قلم و كاغذ دادم تا با آن بنویسد؛ یعنى با آنچه كه داده‌ام بنویسد كه جامع بین قلم و كاغذ باشد.

 و در احتمال دوّم كه مراد از نور رسول الله است باید مراد از كتاب مبین هم عطف تفسیر باشد؛ یعنى رسول خدا كتاب مبین الهى است. و در اینجا به شخص رسول الله، خداوند متعال با عنوان‌ کتاب مبین‌ تعبیر نموده است.

 و اگر مراد از نور رسول خدا و مراد از كتاب مبین قرآن باشد، این خلاف ظاهر است گرچه از جهت ارجاع ضمیر بِهِ‌ اشكالى در بین نباشد، و به جامع بازگشت كند.

 بارى این بحثى بود درباره صفت دوّمى كه در آیه شریفه براى قرآن كریم ذكر كرده است.

هدایت قرآن به سُبل سلام

 و امّا سه اثر و نتیجه‌اى كه براى آن ذكر نموده است؛ اوّل هدایت خداوندى بود به واسطه قرآن، مردم را به سوى راه‌هاى سلام و سلامت: يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ.

 خداوند سبحانه و تعالى خلائق را به وسیله و سبب قرآن به سوى راه‌هاى سلامت مى‌كشاند؛ در اینجا باء در يَهْدِي بِهِ‌ براى آلت است؛ یعنى هدایت مى‌كند با سبب و آلتى كه قرآن است؛ مثل‌ کتَبْتُ بِالْقَلَمِ‌ (من با قلم نوشتم) و معلوم است كه تمام اسباب در تحت تسخیر و اراده و امر حضرت حقّ مسبِّب‌