نور ملکوت قرآن - ج1

خودش مشتمل بر معناى إذن است؛ لهذا ثانیاً تقیید به إذن نفرموده است.

 اما اگر اخراج نسبت به خداوند تعالى داده شود، در این صورت معناى إذن و اجازه علم او خواهد بود مانند همین آیه مورد بحث. وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ. یعنى خداوند با علم خود، مردم را به وسیله قرآن از ظلمات به نور مى‌كشاند.

 و در بسیارى از آیات قرآن، إذن به معناى علم آمده است؛ مثل آیه‌ وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ‌ (صدر آیه ٣، از سوره ٩: التّوبة) یعنى اعلام است از خدا و رسول او.

 و مثل آیه: فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلى‌ سَواءٍ. (قسمتى از آیه ١٠٩، از سوره ٢١:

 الأنبیاء) «پس بگو: من بطور یكنواخت شما را بر این امر اعلام مى‌نمایم.»

 و مثل آیه: وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِ‌. (آیه ٢٧، از سوره ٢٢: الحجّ) «و اعلام كن در میان مردم به حجّ.»

 و علت جمع‌آوردن‌ سُبُل، و مفرد آوردن‌ صراط، آنست كه راه‌هاى سلام به سوى خدا متفاوت و كثیر است؛ و امّا صراط مستقیم كه به او نسبت داده مى‌شود، طریقى است كه بر همه آن سبل و راه‌ها، هیمنه و سیطره دارد؛ و هر راهى به سوى خدا، به قدر خلوص خود از صراط مستقیم بهره دارد.¹

 بارى در این آیه مورد بحث كه در مطلع سخن ایراد شد؛ خداوند متعال قرآن را به دو صفت موصوف نموده است: یكى‌ نور و دیگرى‌ کتاب مبین. و براى آن سه أثر بیان كرده است: اوّل هدایت به سوى راه‌هاى سلامت؛ دوّم خروج از عالم ظلمت به نور به اذن خدا؛ سوّم رهبرى به سوى راه راست و