معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شده‌اند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیت‌های نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
62امر خدا صادر شود؛ یا آنان را عذاب كند و یا از گناه آنان درگذرد.1»
پنجم:
روایاتى هستند كه دلالت دارند بر آنكه بر اعراف، گناهكاران و خطاپیشگانى وقوف دارند كه حَسَنات و سَیئات آنان مساوى است، و هنوز حكم آنان قطعى نشده است.
عیاشى از طَیار از حضرت صادق علیه السّلام آورده است كه قَالَ: قُلْتُ لَهُ: أَىُّ شَىْ‌ءٍ أَصْحَابُ الاعْرَافِ؟
قَالَ: اسْتَوَتِ الْحَسَنَاتُ وَ السَّیئَاتُ؛ فَإنْ أَدْخَلَهُمُ اللهُ الْجَنَّةَ فَبِرَحْمَتِهِ، وَ إنْ عَذَّبَهُمْ لَمْ یظْلِمْهُمْ.2
«به آن حضرت گفتم: اصحاب اعراف كیانند؟ فرمود: آنان كه حسنات و سیئات آنها برابر است؛ حال اگر خداوند آنان را به بهشت برد از روى رحمت اوست، و اگر عذابشان كند به آنها ستم نكرده است.»
و علىّ بن إبراهیم آورده است كه:
سُئِلَ الْعَالِمُ عَلَیهِ السَّلَامُ عَنْ مُؤْمِنِى الْجِنِّ أَ یدْخُلُونَ الْجَنَّةَ؟
فَقَالَ: لَا، وَ لَكِنَّ لِلَّهِ حَظَائِرَ بَینَ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ یكُونُ فِیهَا مُؤْمِنُو الجِنِّ وَ فُسَّاقُ الشِّیعَةِ3.
«از عالم آل محمّد علیهم السّلام پرسیدند كه: آیا مؤمنان از
- «بحار الانوار» ج ٨، ص ٣٤٠، به نقل از «عقائد صدوق» ص ٨٧
- «تفسير عيّاشى» ج ٢، ص ١٨؛ و «بحار الانوار» ج ٨، ص ٣٣٧
- «تفسير قمّى» ص ٦٢٤