معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شده‌اند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیت‌های نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
60نشده‌اند، ولى امید دخول در آن را دارند.»
و سپس به آنان گفته مى‌شود: حالا نظرى بیندازید بسوى دشمنانتان كه در آتشند! و اینست معناى گفتار خداوند تعالى:
وَ إِذا صُرِفَتْ أَبْصارُهُمْ تِلْقاءَ أَصْحابِ النَّارِ قالُوا رَبَّنا لا تَجْعَلْنا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ* وَ نادى أَصْحابُ الْأَعْرافِ رِجالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيماهُمْ (فِى النَّارِ) قالُوا ما أَغْنى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ (فِى الدُّنْیا) وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ.1
«و چون نگاه آنان را به طرف دوزخیان برگردانند گویند: بار پروردگارا! ما را با قوم ستمگر یكجا قرار مده!
و صاحبان و ملازمان اعراف مردانى را كه (در آتشند و) از سیما و علائمشان مى‌شناسند، ندا میدهند كه: آنچه را شما (در دنیا) اندوختید و جمع كردید، و آنچه را به مباهات و سرافرازى و بلندپروازى و استكبار بدان اتّكاء داشتید، به هیچ وجه دستى از شما نگرفت و سودى نبخشید و شما را در امروز بى نیاز ننمود.»
و سپس ائمّه علیهم السّلام به دشمنان خود كه در آتش هستند میگویند: اینان شیعیان ما و برادران ما هستند كه شما در دنیا سوگند میخوردید كه خداوند آنها را مشمول رحمت خود نمى‌كند. و در این حال ائمّه به شیعیان میگویند:
ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَ لا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ.2
- آيه ٤٧ و ٤٨، از سوره ٧: الاعراف
- نيمه دوّم از آيه ٤٩، از سوره ٧: الاعراف