
معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهلبیت علیهمالسلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شدهاند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیتهای نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
74این بحث بسیار نفیس و دقیق و لطیف است، زیرا بحث از منزلگاه حقیقى و مأمن انسان و ملجأ و موطن اصلى اوست. و لذا همانطور كه استاد ما حضرت آیة الله علّامه طباطبائى مدّ ظلّه العالى فرمودهاند، آنقدر در آیات و روایات آمده است كه قلم از استقصاء و تحریر آن خسته مىشود. و در قرآن كریم در وصف بهشت قریب سیصد آیه آمده است كه در تمام سورههاى قرآن مطّرد و شایع است، مگر بیست سوره كه سوره ممتحنه و منافقین و هجده سوره از سورههاى كوچك است1. و لیكن ما إن شاء الله به حول و قوّه او به حسب مقدّر، در پیرامون آن به بحث مىپردازیم.
بهشت كجاست؟
و اینك باید ببینیم: مكان و محلّ بهشت كجاست؟
از این آیه كه در مطلع گفتار ذكر شد، از زبان بهشتیان كه در هنگام ورود در بهشت، در مقام حمد و ستایش حضرت حق میگویند:
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ.
«حمد اختصاص به خدا دارد، آن كسى كه وعده خود را به ما براستى انجام داد، و ما را وارث زمین گردانید تا هر كجاى از بهشت را كه بخواهیم مسكن گزینیم.»
به روشنى میتوان استفاده نمود كه در آنجا ارتباط مخصوصى بین زمین و بهشت است. و شاید گفتار آنان كه صَدَقَنا وَعْدَهُ «وعدهاش را به ما براستى انجام داد.» اشاره باشد به این آیه مباركه:
- رساله «الإنسان بعد الدّنيا» خطّى، ص ٦٨
