
معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهلبیت علیهمالسلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شدهاند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیتهای نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
132كه محلّ تجلّیات نفس و بروز و ظهور عالم توحید است، شكسته و ناقص، و پژمرده و افسرده مىباشند، گرچه به دستورات دینى خود به نحو اكمل رفتار كرده باشند.
معناى صحیح ﴿لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ﴾
و بنابراین، از آیه:
لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ.1
«هیچ اكراهى در دین نیست، زیرا به تحقیق راه رشد از راه گمراهى، روشن و جدا شده است.»
نمىتوان استفاده كرد كه مردم در انتخاب دین و مذهب مختارند. زیرا این آیه در مقام بیان اینست كه بگوید: دین و عقیده قلبى یك امر وجدانى است، و در آن نمىتوان كسى را مجبور كرد و اضطراراً به دینى در آورد. و بعد از آنكه رشد و سعادت از غىّ و گمراهى شناخته شد، خود مردم باید به دنبال رشد و كمال بروند؛ امّا اینكه مردم در انتخاب و اختیار دین مختارند، چنین نیست. مردم از نقطه نظر ظاهر و احكام اجتماعى و دستورات اخلاقى حتماً باید دین اسلام را بپذیرند، و خود این پذیرش رفته رفته دلهاى آنها را هم به قبول كمالات معنوى این دین مىكشاند.
خلاصه و محصّل مطلب آنكه: این آیه در مقام بیان حكایت از حالات قلبى مردم است نه در مقام انشاء و اعطاء اختیار در عالم ظاهر؛ و شاهد بر این مطلب آنكه: علاوه بر دو آیه اى كه أخیراً ذكر شد آیاتى دیگر در قرآن كریم داریم كه دلالت دارند بر آنكه فقط دین
- صدر آيه ٢٥٦، از سوره ٢: البقرة
