معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
92كافیست كه انسان سقوط كند و در درون درّه پرتاب گردد.
كلام شیخ صدوق و شیخ مفید در عقبات صراط
مرحوم شیخ صدوق در كتاب «اعتقادات» درباره عقبات، بیانى دارد كه با توضیح ما چنین است:
اعتقاد ما در عقباتى كه در طریق محشر است اینست كه هر عقبه اى نامش به نام یكى از واجبات است كه بدان امر شده است و یا از بجا آوردن آن نهى گردیده است؛ مانند عقبه نماز، عقبه روزه، عقبه زكاة، عقبه جهاد، عقبه حجّ، عقبه امانت، و ولایت و غیر آن از تكالیفى كه بر انسان شده است و یا عقبه ترك دروغ و ترك غیبت و ترك زنا و سائر محرّمات الهیه.
هر یك از این واجبات محرّمات یك‌بندى دارد، كه انسان باید از آن بند بگذرد؛ اگر از عهده برآید، میگذرد و از آن بند عبور میكند، و از آن عقبه نجات مى‌یابد؛ و گرنه در همان‌جا متوقّف میگردد و مورد سؤال قرار میگیرد و خطاب وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ به آنها زده میشود.
مثلًا از او پرسش میشود كه درباره امانت چه كردى؟! درباره نماز چه كردى؟! و یك یك در عقبات از او سؤال میشود، و اگر از عهده جواب برآید، و یا آنكه رحمت خدا شامل حال او شود و از آن عقبه بگذرد میرسد به عقبه دیگر و اگر از آن عقبه نیز نجات یابد میرسد به عقبه دیگر و همینطور به ترتیب از یك یك از عقبات او را عبور میدهند، و در هر یك بازپرسى به عمل مى‌آید تا اگر از عهده جواب بر آمد و سالم بیرون جست میرسد به دار بقاء و زندگى جاودانه