معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
89در صورتى كه مانند شهر ارم در تمام شهرهاى جهان به آن استحكام و عظمت و نعمت و زیبائى نبود. و همچنین بر قوم ثمود كه تخته‌هاى سنگ را از بیابان مى‌آوردند و با آن كاخها مى‌ساختند چه كرد؟ و نیز با فرعون كه داراى قدرت و سپاه نیرومند بود چه كرد؟! براى اینكه آنان كسانى بودند كه در روى زمین و در شهرها طغیان كردند و ستم نمودند؛ و فساد و خرابى و فتنه را زیاد كردند؛ تا آنكه خداوند به قهر آمد و با تازیانه عذاب پیوسته و پى در پى نقمت و سَخَطِ خود را بر آنها فرو ریخت، چون اى پیامبر البتّه پروردگار تو در كمین ستمكاران است.»
در این آیه نیز خداوند را در راه و كمین اهل طغیان قرار داده است؛ و معلوم است كه طغیان، افراط در ظلم و استكبار است.
و مثل آیه: إِنَّ جَهَنَّمَ كانَتْ مِرْصاداً* لِلطَّاغِينَ مَآباً. (آيه ٢١ و ٢٢ از سوره ٧٨ نبأ)
«حقّاً كه دوزخ كمینگاهى است براى كسانى كه اهل طغیان و ظلم هستند؛ و مرجع و محلّ آنان است.»
بارى، ظلم عبارت از تجاوز و تعدّى و یا تفریط و كوتاهى است درباره مردم؛ و یا درباره نفس و یا درباره خدا.
ظلم درباره مردم، اجحاف به حقوق آنان، و تعدّى و تجاوز به اموال و اعراض و نوامیس و نفوس و ایمان آنان است، و یا كوتاهى و تفریط نسبت به آنان، مثل ندادن سهم فقراء و مستمندان و عدم رسیدگى به ضعیفان و یتیمان و مسكینان و درماندگان، و بهرمند ننمودن آنان از معارف اسلام و قرآن و از تعلیم و تربیت آنها از آداب دینیه و سنن