معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
82را از او میگیرد؛ و او را داخل در عالم توحید مى‌نماید؛ و بعداً در هنگام رجوع به عالم بقاء، انسان را به صفات حضرت حقّ متحقّق میكند.
أمیر المؤمنین علیه السّلام جامع جمیع این صفات و مقامات است؛ یعنى ولیى است كه هم به مقام فناء فى الله رسیده و هم به مقام بقاءِ بالله باقى شده است؛ و هم پرچم دار حمد و امامت است؛ و داراى ظرفیتى است كه تمام عالم وجود را در خود منظور كرده؛ و جامع جمیع اسماء و صفات حقّ گردیده است.
در این صورت هر كس بخواهد از مرحله اى از این مراحل عبور كند باید عبورش و كارش با آن حضرت تطبیق شود؛ در نماز، در امانت، در صله رحم، در جهاد، در دستگیرى از ضعفاء و فقیران، در انفاق فى سبیل الله، در ایثار، در محبّت و ولایت، در پیروى از كتاب خدا و سنّت رسول الله؛ و همچنین در مراحل تزكیه و تهذیب نفس. آن وقت هر چه نزدیكتر باشد به این صراط، آسان‌تر میگذرد و تندتر راه را مى‌پیماید؛ کالبرقِ الخاطِف عبور میكند؛ و اگر قدرى سنگین‌تر باشد مانند كسى كه بار سرعت باد میگذرد؛ و اگر سنگین‌تر باشد مثل شخص اسب سوار؛ و اگر سنگین‌تر باشد همچون آدم پیاده؛ و اگر سنگین‌تر باشد مثل شخص لنگان؛ و اگر خداى ناكرده مشكل‌تر باشد یك پایش در آتش معلّق میگردد و از آتش به او میخورد؛ و اگر سنگین‌تر باشد در آتش سقوط میكند، تا خدا او را پاك كند؛ و اگر از اشقیاء و اهل انكار باشد در عذاب خدا مخلّد بماند؛ نَعُوذُ بِاللهِ مِنْ غَضَبِ الْحَلِیم.