معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
78«عبد الله بن عُمر به من گفت: من از این مرد أصلع پیروى میكنم؛ (مراد از اصلع حضرت أمیر المؤمنین علیه السّلام است چون اصلع به كسى گویند كه جلوى سرش مو نداشته باشد و حضرت أمیر این‌طور بودند) چون او اوّلین كسى است كه ایمان آورده است و پیوسته حقّ با اوست و من از رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم شنیدم كه در تفسیر این آیه أَ فَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلى وَجْهِهِ میگفت: مردم همگى به روى خود به زمین افتاده‌اند غیر از علىّ بن أبى طالب.»
و درباره آیه مباركه: وَ إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ. (آيه ٧٤، از سوره ٢٣: المؤمنون)
«و آن كسانى كه به آخرت ایمان نمى‌آورند از جادّه و صراط كنار مى‌افتند و خارج میشوند»، در «غایة المرام» از طریق عامّه سه حدیث و از طریق خاصّه چهار حدیث آورده است كه مراد از صراط ولایت اهل البیت است. و ما در اینجا از هر كدام از آنها یك روایت مى‌آوریم: امّا از طریق عامّه:
إبراهیم بن محمّد حَمَوى با إسناد خود از سعد بن طَریف از أصبغ بن نُباته از أمیر المؤمنین علیه السّلام در گفتار خداى تعالى: وَ إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ روایت كرده است كه آن حضرت فرمودند: عَنْ وَلَایتِنَا1 «مراد از پرت شدن و خارج شدن از صراط، خارج شدن از ولایت ما اهل بیت است.»
و امّا از طریق خاصّه محمّد بن عبّاس بن ماهیار در تفسیر خود
- «غاية المرام» ص ٢٦٣، باب ٥٦