معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
77الْمُسْتَقِیمُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ.1
«محمّد بن فضیل گوید: از حضرت درباره این آیه كه میگوید: آیا كسى كه به روى خود بر زمین افتاده، و بدین قسم راه میرود، بهتر راه پیدا میكند؛ یا آنكه مستوى القامه و استوار بر راه راست ایستاده و راه میرود؟ پرسش كردم.
حضرت فرمودند: خداوند مثلى میزند؛ كسى كه از ولایت علىّ بن أبى طالب انحراف جوید، مانند كسى است كه به رو افتاده و بدین حال راه میرود؛ و ابداً راه را نمى‌یابد و به جائى پى نمى‌برد؛ و قرار داده است كسى را كه از علىّ بن أبى طالب پیروى كند، مرد صحیح و استوارى كه ایستاده راه میرود؛ و در راه راست قدم میگذارد؛ و راه را مییابد و مقصد را ادراك میكند؛ و صراط مستقیم؛ أمیر المؤمنین است».
و امّا آن یك روایتى كه از طریق عامّه وارد شده است: راوى از عبد الله بن عُمر روایت كرده است كه:
إنَّهُ قَالَ لِى: إنِّى أَتَّبِعُ هَذَا الأَصْلَعَ فَإنَّهُ أَوَّلُ النَّاسِ إسْلَامًا و الْحَقُّ مَعَهُ فَإنِّى سَمِعْتُ النَّبِىَّ صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ یقُولُ فِى قَوْلِهِ تَعَالَى: أَ فَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلى وَجْهِهِ أَهْدى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ: فَالنَّاسُ مُكِبُّونَ عَلَى الْوَجْهِ غَیرَهُ.2
- «غاية المرام» ص ٤٣٥، باب ٢١2
- «غاية المرام» ص ٤٣٥، باب ٢١3