معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
210اثر پیوند زدن، جوانه پیوند رشد میكند و از تنه درخت بادام تلخ با جوانه بادام شیرین، بادام شیرین و مطبوع و مُنَقّى بیرون مى‌آید. و از تنه توت نَرَك، با جوانه توت معروف كَن و یا وَنك، توت درشت و شیرین و آبدار بدست مى‌آید. مولوى فرماید:
گر تو این انبان ز نان خالى کنى *** پر ز گوهرهاى إجلالى کنى طفل جان از شیر شیطان باز کن *** بعد از آنش با مَلک انباز کن تا تو تاریک و ملول و تیره اى *** دانکه با دیوِ لعین همشیره اى لقمه اى کان نور افزود و کمال *** آن بود آورده از کسب حلال روغنى کاید چراغ ما کشد *** آب خوانش چون چراغى را کشد علم و حکمت زاید از لقمه حلال *** عشق و رقّت زاید از لقمه حلال تو ز لقمه چون حسد بینى و دام *** جهل و غفلت زاید آن را دان حرام هیچ گندم کارى و جو بر دهد *** دیده اى اسبى که کرّه خر دهد لقمه تخم است و بَرش اندیشه‌ها *** لقمه بحر و گوهرش اندیشه‌ها زاید از لقمه حلال اندر دهان *** میل خدمت عزم رفتن آن جهان زاید از لقمه حلال اى مه، حضور *** در دل پاک تو و در دیده نور1 البتّه ماهیات قابل ترقّى و تكامل هستند؛ و انسان بواسطه تعلیم و تربیت، گوهرهاى نهفته استعداد و قابلیت خود را به منصّه ظهور و بروز میرساند، و به مقام فعلیت میرساند؛ تا آنكه یكپارچه فعلیت محضه میشود.
هیچکس از پیش خود چیزى نشد *** هیچ آهن خنجر تیزى نشد - «ديوان مثنوى» طبع ميرخانى، ص ٤٤