معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
206همچنان كه فرماید:
وَ فِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَ ما تُوعَدُونَ* فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ. (آيه ٢٢ و ٢٣، از سوره ٥١: الذّاريات)
«روزىِ شما در آسمان است! و آنچه را كه به شما وعده داده شده است نیز در آسمان است! پس سوگند به پروردگارِ آسمان و زمین كه آن روزى حقّ است؛ و ثابت و روشن است؛ همچون روشنى و ثبوت گفتارى كه شما بر سر زبان‌ها دارید!»
همچنین حساب و پاداش بین موجودات، مستمرّ و دائم و ضرورى است.
در «نهج البلاغه» وارد است كه:
سُئِلَ عَلَیهِ السَّلامُ: كَیفَ یحَاسِبُ اللهُ الْخَلْقَ عَلَى كَثْرَتِهِمْ؟ فَقَالَ: كَمَا یرْزُقُهُمْ عَلَى كَثْرَتِهِمْ.
فَقِیلَ: كَیفَ یحَاسِبُهُمْ وَ لَا یرَوْنَهُ؟ قَالَ عَلَیهِ السَّلامُ: كَمَا یرْزُقُهُمْ وَ لَا یرَوْنَهُ.1
«از أمیر المؤمنین علیه السّلام پرسیدند: چگونه با وجود كثرت مخلوقات خداوند از آنها حساب میكشد؟ حضرت فرمودند: همان طورى كه با وجود كثرتشان آنها را روزى میدهد.
«پرسیدند: چگونه خداوند از آنها حساب میكشد و مردم خدا را نمى‌بینند؛ حضرت فرمود: همان طورى كه آنان را روزى میدهد و مردم خدا را نمى‌بینند».
- «نهج البلاغه» حکمت ٣٠٠، و از طبع مصر مطبعه عيسى البابى الحلبى با تعليقات شيخ محمّد عبده، ج ٢، ص ٢٠٨