معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
203دنیا داده شود، تا اشكال لازم آید كه چه بسیار از افرادى در حین خیانت و جنایت مى‌میرند؛ و مجالى براى پاداش براى آنها باقى نیست.
زیرا پاداشِ عمل از لوازم عمل است، و بالاخره در قیامت كه محلّ ظهور و بروز بواطن نفس است، به نحو أتمّ و اكمل داده خواهد شد، و براى بعضى كه پس از عمل در دنیا مدّتى زیست میكنند، آثار خیر و یا آثار شرّ آن عمل نیز كه پدیده نفس آنهاست به ظهور میرسد؛ و براى بعضى دیگر در هنگام سَكَرات مرگ خواهد رسید؛ و عالم مثال در دنبال دنیا، و عالم قیامت در دنبال عالم مثال است، و از جهتى هر سه عالم عالم واحد و ممتدّى است كه سیر تكاملى بشر را متحمّل است؛ و بنابراین اگر جزا و پاداش در دنیا داده شود، در آخرت تخفیف مى‌یابد؛ و اگر در دنیا داده نشود، در آخرت شدید است.
و بر این اصل روایاتى داریم كه خداوند پاداش خطاى مؤمنین را در دنیا به ابتلاء به تب و مرض و فقر و غیرها میدهد، تا بدین‌وسیله پاك شوند؛ و پس از مرگ با طهارت داخل در بهشت گردند؛ ولى پاداش كافران را در دنیا نمى‌دهد؛ و آنان را به زندگانى مترفّهانه و جمع اموال مبتلا میكند، تا تمام پاداش‌ها ذخیره براى قیامت شود.
و در حدیث وارد است كه: لَوْ كَانَتِ الدُّنْیا عِنْدَ اللهِ قَدْرَ جَنَاحِ بَعُوضَةٍ لَمَا سَقَى الْكَافِرَ مِنْهَا شَرْبَةً.1
«اگر دنیا در نزد خداوند به اندازه بال پشّه اى ارزش داشت، به شخص كافر به قدر یك خوراك آب آشامیدنى نمى‌آشامانید». و در
- . اين مضمون در روايات متعدّدى با مختصر اختلافى در لفظ آمده است، من جمله در «کافى» ج ٢، ص ٢٤٦؛ و «من لا يحضره الفقيه» ج ٤، ص ٣٦٣؛ و «بحار الانوار» ج ٧٧، ص ١٤٢ از «تحف العقول» روايت کرده است