معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
193كجا را نمى‌داند كه حساب كند؟ تا به واسطه این حساب، كشف مجهول از خدا شود؟
اصولًا إعمال قوانین و قواعد حسابیه براى پروردگار معنى ندارد؛ چون كشف مجهول براى ذات اقدسش معنى ندارد؛ أعمال انسان چون سایر موجودات، موجوداتى هستند سر جاى خود روشن و معین؛ و خداوند هر موجودى را ایجاد كرده یك اثرى بر او مترتّب فرموده است، خود آن موجود و اثر مترتّب بر آن موجود در علم خدا حاضرند؛ پس بنابراین حساب براى چه میكنند! حساب براى مردم جاهل است كه بفهمند نتیجه چیست؛ و ثواب و عقاب بر اساس عدل و رحمت است، نه بر اساس جزاف و لهو و لعب.
مثال: استاد در مدرسه هست؛ و بچّه‌ها هم تازه به مدرسه رفته؛ و در وهله اوّل میخواهند حساب بیاموزند، استاد زحمت میكشد به بچّه‌ها یاد بدهد كه: اگر فرضاً اینجا سه عدد كبوتر بود و هر كبوتر با منقار خود چهار عدد گُل بر میداشت و پرواز میكرد؛ مجموعاً چند عدد گُل برداشته بودند؟
استاد براى فهماندن این مجهول بسیار رنج مى‌برد و زحمت میكشد تا نوباوگان پا به دبستان گذاشته بفهمند؛ و حقّاً فهمیدن آن براى آنها مشكل است؛ چون ذهنِ كودك آن سِعه و گنجایش را ندارد كه سه بار تكرار چهار را در خود تصوّر كند؛ و لیكن براى استاد مشكل نیست؛ و براى فهمیدن این مجهول نیاز به قواعد ریاضى ندارد؛ جذر و كعب نیست؛ ترسیم منحنى‌هاى معادلات درجه دوّم نیست؛ حل