معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
192نیست، نفس خود مسجد است. خود مسجد و خارجیت آن علم خداست؛ پس بین این مسجد و بین علم خدا به این مسجد جدائى نیست. و علم خدا به هر موجودى از موجودات حضورى است؛ یعنى نفس تحقّق و موجودیت آن شى‌ء علم خداست عالم تكوین علم خداست. هر كس هر عملى انجام دهد، آن شخص و عملش عین علم پروردگار به علم حضورى است.
چون این مطلب معلوم شد دانستیم كه هیچ موجودى از خدا مخفى نیست؛ و همان طور كه نفس ما از ما غائب نمى‌شود؛ و قواى نفسانى ما از ما غائب نمى‌شود؛ و علم ما بدانها حضورى است؛ همینطور علم خدا به خود و به صفات و اسماء خود و علم خداوند به افعال خود كه تمام موجودات و شئون آنهاست حضورى است.
وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ. (آيه ٦١، از سوره ١٠: يونس)
«اى پیامبر! از پروردگار تو پنهان نمى‌شود حتّى چیز كوچكى كه به اندازه سنگینى یك ذرّه بودن باشد؛ نه در زمین و نه در آسمان، و نه كوچكتر از یك ذرّه و نه بزرگتر از آن، مگر آنكه جملگى در كتاب مبین و عالم علم پروردگار محفوظ و مضبوط است».
علم پروردگار بر «كتاب مبین» علم حضورى است، پس تمام موجودات براى خدا حاضرند به علم حضورى؛ و با وجود این براى چه منظورى خدا حساب میكند؟ كجایش را حساب میكند؟