معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
184قَدِيرٌ. (آيه ٢٨٤، از سوره ٢: البقرة) «و اگر آنچه در نفس‌هاى شماست آشكارا كنید؛ و یا پنهان! در هر صورت خداوند حساب آنها را از شما میگیرد؛ و سپس هر كس را كه بخواهد مورد عفو و غفران خود قرار میدهد؛ و هر كس را كه بخواهد عذاب میكند؛ و خداوند بر هر كارى و بر هر چیزى تواناست».
آیاتى كه در قرآن مجید راجع به حساب آمده است بسیار است؛ به لَحْن‌هاى مختلف و مضامین متفاوت.
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً وَ وَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ. (آيه ٣٩، از سوره ٢٤: النّور)
«آن كسانى كه كافر شده‌اند؛ اعمالشان همچون سراب است كه شخص تشنه آن را آب مى‌پندارد؛ و آن سراب در زمینى خشك واقع است؛ بطورى كه چون تشنه كام خود را بدانجا رساند هیچ آبى نیابد؛ و خداوند را آنجا مى‌یابد؛ و خداوند بطور كامل از او حساب مى‌كشد؛ و خدا بسرعت به حساب‌ها رسیدگى میكند».
یعنى افرادى كه كافرند، كردارشان أصالت و واقعیتى ندارد؛ و همچون آب سیراب كننده نیست؛ و مُنتج نتیجه و مُثمر ثمر نیست؛ بلكه همچون سراب آب‌نماست؛ كه هر چه در آن سرزمین بیشتر به دنبال آب بگردند كمتر مى‌یابند؛ عمرشان سپرى میگردد و چیزى دست آنها را نمیگیرد؛ و از این عالم تشنه كام با جگرى سوخته و عطشان آهنگ رحیل مى‌نمایند؛ و عمر و سرمایه حیات هم از دست