معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
178معرفت و علم غزیر و جوشان.
اینجاست كه در مقابل قبر شریفش باید با ادب ایستاد و گفت:
السَّلَامُ عَلَى مِیزَانِ الاعْمَالِ وَ مُقَلِّبِ الاحْوَالِ، السَّلَامُ عَلَى الصِّرَاطِ الْوَاضِحِ وَ النَّجْمِ اللائِحِ وَ الزَّنَادِ الْقَادِحِ؛ وَ رَحْمَة اللهِ وَ بَرَكَاتُهُ.
اینجاست كه نه تنها آنانند شهیدان و گواهان بر امّتند، بلكه شهیدان و گواهان بر تمام پیامبرانند.
فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً. (آيه ٤١، از سوره ٤: النّسآء)
اشعار عینیه ابن ابى الحدید در وصف أمیر المؤمنین علیه السلام
اینجاست كه شارح معتزلى مذهب: ابن أبى الحدید شافعى از قلم توانایش چنین میگذرد كه:
یا بَرْقُ إن جِئْتَ الْغَرىَّ فَقُلْ لَهُ *** أَ تَراک تَعْلَمُ مَنْ بِأرْضِک مَودَعُ؟ (١) فیک ابْنُ عِمْرانَ الْکلیمِ وَ بَعْده *** عیسى یقَفّیه وَ أحْمَدُ یتْبَعُ (٢) بَلْ فیک جِبْریلٌ وَ میکالٌ وَ إِسْ *** رافیلُ وَ الْمَلَاءُ الْمُقَدَّسُ أجْمَعُ (٣) بَلْ فیک نورُ اللهِ جَلَّ جَلالُه *** لِذَوى الْبَصائِرِ یسْتَشِفُّ وَ یلْمَعُ (٤) فیک الإمامُ الْمُرْتَضَى، فیک الْوَصىّ *** الْمُجْتَبَى فیک الْبَطینُ الانزَعُ (٥) هَذا الامانَةُ لا یقومُ بِحَمْلِها *** خَلْقاءُ هابِطَةً و أطْلَسُ أرْفَعُ (٦) هَذا هُوَ النّورُ الَّذى عَذِباتُهُ *** کانت بِجَبْهَةِ ءَادَمَ تَطَلع (٧) وَ شَهابُ موسَى حَیثُ أظْلَمَ لَیلُهُ *** رفعَتْ لَهُ لالاؤهُ تَتَشعْشَعُ (٨) لَو لا حُدوثُک قُلْتُ إنَّک جاعِلُ *** الارواحِ فى الاشْباحِ و الْمُتَتَزِّعُ (٩) لَو لا مَماتُک قُلْتُ إنَّک باسِطُ *** الارزاق تَقدِرُ فى الْعَطاءِ وَ توسِعُ (١٠)